Eli kanlı Robin Hood
ya da
kalabalığın içindeki yalnız antagonist:
“Hem bıçağım, hem de yara,
Hem yanağım, hem de tokat,
Hem kurbanım, hem de cellat!”
Charles Baudelaire
(Kötülük Çiçekleri)
Öldürmek çok fena bir şey. En soğukkanlı katiller bile yaptıkları işlerden dolayı memnun değildirler. Seri katilik ise farklı bir ruh hali. Kriminoloji her ne kadar, tarih boyunca belirli bir disiplin içinde izah etmeye çalışsa da, döngüsü olmayan bir kem ruh harmonisidir seri katillik. Bu nedenle, bir seri katil diğerinin ruh halini anlamlandırmaya çabalarken ancak ve ancak kendi parametreleriyle okumaya çabalar. Kuzuların Sessizliği bu anlamda ‘kült’ bir filmdi.
Tüm seri katillerin aynı şekilde düşündüklerini söylemek ne kadar yanlışsa, aralarında hiç benzerlik bulunmadığını iddia etmekte o kadar yanlış olur. Bu benzerlikler psikolojik profil çıkarmalarda büyük fayda sağlar. Şiddet sürecinin başlamasında, bazı dış etken veya etkenlerin olduğunu söylemeliyiz. Bu etkenler hayali veya gerçek hayattan kaynaklanabilir.
Ama seri katilleri karşılaştırmalı görmek için bir başka çalışma olan, ‘B Movie’ sayılabilecek olan Kevin Kangas’ın yazıp yönettiği 2002 yapımı “Hunting Humans”a bakmak gerekiyor. İki seri katilin yolunun kesişmesiyle sıklıkla yer değiştiren kedi/fare rolü eşliğinde seri katil ruh topografisini çıkarmaya çalışıyordu film. Ve Tim Cahill’in ''Gömülmüş Rüyalar''ından şu epigraf ile açılıyordu: “Kimse bir cinayeti yüzünüzden okuyamaz. Sizi diğerlerinden ayıracak bir damga, ruhunuzda büyüyen karanlık çiçeği gösteren bir işaret yoktur. Eğer korku ve kargaşayı ve vicdan azabını kanıtlarla beraber gömebilirseniz, insanlar sizi her zaman gördükleri gibi göreceklerdir.”
Kötülük ancak kendisinden daha kötüye yöneldiğinde ulvileşebiliyor sanırım. Esas soru şu: Kötülük, adaleti uygulamak için kullanılabilir mi?
Dexter Morgan modern hayatımıza sızmaya başladığından beri (ki 6. Yılını doldurdu) bu zor soru ile neredeyse her hafta yüzleşiyoruz.
Açıkçası Dexter ile ilgili bir yazı kaleme almak, her ne kadar istenmese de mebzul miktarda felsefenin zorlu ve bulanık sularına dalmak anlamına da geliyor.
Zira öyledir;
İlgi gören her seri sanat eserinin kaderidir; ne kadar uzun sürerse, dümen o kadar felsefe sularına doğru kırılır. Süre uzadıkça derinleşir karakterler, dip koçanları yazılmaya başlanır ve (ne kadar gerçek üstü olursa olsun) daha da sahileşir.
Dexter da tamı tamına böyle oldu. Belki yeterli ilgiyi görmese, sezonluk bir hoş dizi olarak kalacaktı akıllarımızda. Ama öyle olmadı. Sezonlar ilerledikçe bir yandan dallanıp budaklandı, diğer yandan kökleri en sert kayaları bile delerek daha derinlere indi.
 |
| Baştan sona 'tuhaf bir film: Hunting Humans! |
Psikopat köklerdedir!
Gelmiş geçmiş en bela seri katillerden olan Jeffrey Lionel Dahmer’in ölü nesneler ilgisi çocukken başlamıştı, o yaşlarda en büyük zevki, yollarda bulduğu ezilmiş hayvan cesetlerini toplayı kesmekti. Büyüdüğünde, bu marazi tutku kelimelere sığmaz bir sapkınlığa dönüşmüştü.
Senaristler Dexter Morgan’a benzer bir özgeçmiş yazmışlar. Biz elbette bunu çok uzun zamana yayılı olarak okuyabildik. Hatta yetmedi, sezon aralarında yayınlanan, Dexter Early Cuts – Maziden Kalanlar’da animasyon şeklinde izledik.
Girişte de belirttiğim gibi, aslında böylesi bir geçmiş şart değildir seri katillerde. Hatırlayalım; "Maskeni çıkar" der Tom Welles, aylardır peşine düştüğü sapık katili yakalamış ve yere yatırmıştır. Maskeyi çıkarır aşağılık katil. Bir anda karşılaştığı yüze tuhaf tuhaf bakar adam. Lakin yerde yatan katil baskın çıkar. Ve şöyle der: "Ne umuyordun, bir canavar mı? Adım George. Belki biliyorsundur. Kafan almıyor mu, hı? Hiçbir şey söyleyecek değilim. Söyleyebileceğim hiçbir şey gece rahat uyumanı sağlamaz. Dayak yemedim. Taciz edilmedim. Annem beni dövmedi. Babam hiç vurmadı. Ama ben böyleyim. Hepsi bu kadar! Gizemli bir yönüm yok. Bu işi yapıyorum, çünkü hoşuma gidiyor. Yapmak istiyorum." Tüm bunlar Joel Schumacher’in meşhur filmi 8 MM’de geçiyordu.
Dexter’in kurmaca geçmişi şöyle: 3 yaşındayken annesi (ki alkolik bir keştir kendisi) gözlerinin önünde elektrikli testereyle doğramak suretiyle öldürülür. Bir konteynır içinde oturmaktadır. Üvey babası gelip onu bulana kadar (bir ya da daha fazla gün) kandan oluşan minik bir göletin içinde ağlamaktadır. Daha sonraki bölümlerde, üvey babanın da çok masum olmadığını, vaktiyle annesiyle ilişki yaşadığını anlarız. Açıkçası çok zalim bir geçmiştir ona layık görülen. Anne gözlerin önünde doğranır ve ölümünü görmek bir yana, gün(ler) boyu onun kanlı cesediyle karanlık bir ortamda kalmak! Zalimce…
Ve Dexter’ı bu travma farklı yerlere sevk eder, ruhu savrulmuş, vicdanı ölmüş, duyguları iptal edilmiştir. Bir bölümde şöyle der; "eğer bir kalbim olsaydı, şu anda kırılıyor olabilirdi"
Onun bu karanlık yönün ilk babası keşfetti. Babalar öyledir, oğulların karanlık yönlerini ilk onlar görür. Ve erdem gizleyebilir kendini ama karanlık gizlenemez…
Çok sürmez Dexter’ın kendisine neyin iyi geldiğini fark etmesi; öldürmek! Bir polis memuru olan üvey baba Harry, onda gördüğü bu derin karanlığı disipline etmek ister önce. Tıpkı Jeffrey Lionel Dahmer gibi hayvanlara yönlendirir onu. Ve yine tıpkı Dahmer’a yetmediği gibi Dexter’a da yetmez hayvan katledip, parçalamak.
Bunun üzerine Baba Harry farklı bir çözüm bulur ve onun karanlığını bitiremeyeceğini görür, hiç olmazsa kötülüğü başka kötülüklere yönlendirerek bize şunu söyler; evet, iki yanlış bir doğru etmeyebilir ama bazen ikinci yanlış insanı rahatlatabilir!
Esasen yerleşik ahlak nizamı için bir tür kanlı testtir Dexter ve yaptıkları. Bizi taraf olmaya zorlar, anlamaya, hak vermeye, tavır almaya güdüler. Zira ölçü kesinleşmiştir artık: Katilimiz yalnızca gerçekten suçlu olduğunu ispatlayabildiği diğer kötüleri ve (genelde) seri katilleri öldürmekte ve bunu yaparken “Harry'nin kaideleri” diye adlandırdığı mantığa sadık kalmaktadır. Malum bu kaide üvey baba Harry tarafından kendisine öğretilmiştir.
Şöyledir; madem içindeki öldürme güdüsünü engelleyemiyorsun o halde doğru kanalize et, sadece ve sadece hak edenleri öldür!
Tam da bu noktada her bu tür karakterde olduğu gibi şizoid yanına da değinmek lazım ve ölen babanın zaman zaman, hatta çoğu zaman, yanına gelerek koyduğu kurallara ne derece uyduğunu kontrol ettiğini görürüz.
Özensiz bir buzdolabı gibi hissiz olan Dexter’ın rol yapabilmesi, yalan söyleyebilmesi ve gerçekleri gizleyebilmesi de yine babasının (üvey tabi) öğrettiği şeylerdir ve bunlar da Harry’in kurallarıdır.
Açıkçası çok da işine yarar bunlar Dexter’in. Kim bilir, belki bu kaideler olmasa, ilk cinayetinde yakayı ele verecektir Dexter.
Bir anti-kahraman
Dexter Morgan asla kahraman olmak isteyen ya da kahramanlık özelliklerine sahip bir karakter değildir. Hatta kendisi şiddetle kaçarak reddeder kahramanlığı.
Güldüğü ya da ağladığı görülmemiştir. (Görülmüşse de kayda değer bir şey değildir ya da rol yapıyordur) Bir yerde şöyle der hatta: “Sanırım şimdi ağlamam lazım ama…”
Merhameti yoktur, vicdan konusu ise şüphelidir. Zira ilk beş sezon çizdiği ‘vicdansız’ karakter, 6. Sezonda çatlamaya başlamış ve ufaktan vicdan emareleri göstermiştir. Bunda en büyük etken, oğludur belki de. Birazdan teferruatlı bakarız buna.
Korkuyu bilmez mesela, eziklik hissetmez, aşağılanma hissi yoktur.
Zekidir de, çok zeki hem de, tercih edilecek bir düşmanda olmaması gereken zekaya sahiptir!
Ve inanılmaz derecede düzenlidir. Dizi bize hiç göstermez ama muhtemelen spora düzenli vakit ayırmaktadır, zira fittir ve sürekli antrenmanlıdır. Beslenmesine, sağlığına dikkat eder, giyimine o kadar dikkat etmese de, kendine has bir giyim tarzı vardır. Odası sürekli düzgündür, evi hep temiz ve topludur.
Aslında böylesi bir karakter şüphesiz iticidir ama nasıl bir başarıysa bu izleyicinin gözünde Dexter’da bir çocuksuluk da vardır. O kadar cinayet işler ama hala masum bir görüntü ile sempati kazanır hep.
Seri katillerde kurbanlardan topladığı bir koleksiyon vardır, Dexter ise kan koleksiyonu yapar. Klima kapağının hemen ardında saklar günah galerisini. Bu arada ne işimize yarar bilmem ama bir ara kan gurubunu da öğreniriz: AB RH Negatif’tir.
Esasen insan değildir Dexter, canavar ise hiç değildir…
Zoraki bir Raskolnikov durumu vardır. Olay mahalline zorunlu olarak gider, ancak hissizliği ve tepkisizliği ile Dostoyevsky’e bir reddiye gibidir.
Yalanı ve rol kesmeyi babasından öğrenmiştir ama bazen şaşırtıcı derecede dobra olabilir. Sözgelimi, ‘Seni kardeşim gibi seviyorum’ diyen adama, ‘kendi kardeşimi öldürdüm, senin kardeşini de” diyebilir yekten. Ve elbette adamı da öldürür sonunda!
Dexter Morgan’ı en karizmatik yapan unsur ise şüphesiz ‘iç sesi’dir. Tonlaması, her biri müthiş felsefi derinlik içeren cümleleri. Bir retoriği vardır kafa sesinin…
Allah inancı yoktur, ama bunun katillikle değil hissizlikle ilgisi vardır sanırım. Kendisi her ne kadar bunu ‘Babam kiliseye sıcak biri değildi’ ile açıklasa da gerçek elbette öyle değildir. Bu durum 6. Sezonda değişikliğe uğrar gibi olacaktır.
Nasıl öldürüyor?
“Canavarlarla dolu bir ormandayız” diyor merhum Meriç; “yolumuzu hayaletler kesiyor” Modern dünyaya bir şekilde kötülük edenlerin başına üşüşen kanlı ve keskin bir hayalettir Dexter. En usta bir hırsızdan daha ustaca girer kurbanlarının evlerine, yapar araştırmasını. Olay yeri inceleme uzmanlarına taş çıkaran bir okuması vardır. Evet, kan çok şey anlatır ama Dexter, kanın anlattıklarından çok daha fazlasını söyler her zaman. Ne ki bir Adrian Monk da değildir o. Cinayeti çözümlerken, katili kurban etmenin startını vermiştir çoktan.
Ara sıra hatalar yapsa da (bu kadar kusur kadı kızında da olur) öldürmeden önce ince eleyip sık dokuyan bir katildir. Kendince kanıtları toplar ve zihninde kurduğu mahkemede ölüme mahkum eder. Kabul etmek lazım, biraz peşin hükümlüdür, başından muhatabın öldürülmeyi hak ettiğini düşünür lakin aksi çıkarsa da geri adım atmaktan çekinmeyecek kadar erdemlidir.
Öte yandan sistemin adaletine de güvenmemektedir. Bu nedenle kanundan delil kaçırabilir, gizleyebilir her zaman. Nitekim, 6x06 da Kardeş Sam’in katilini affetmek için söz verir ona. Ve en fazla yapabileceği, ‘git polise itiraf et’tir. Ancak katil bunu yapmak yerine, ‘aleyhime kanıt yok, tek tanık da öldü yaşasın’ triplerine girince bir anda kendi kimliğine geri döner ve bir karış suda boğar genç katili.
Oysa Dexter birinin suçlu olduğunu kanıtlamışsa, o kişiyi yasal olarak da suçlamak mümkündür. (Zira katilin evinin duvarından almıştır kanıtı. Bu, daha önce sıkılmış bir mermidir)
Dexter’ı sair seri katillerden ayıran özellik ise teşhirci olmaması, adeta bir sanat eseri gibi üzerinde titiz çalıştığı kurbanlarını teknesinden (bu tekne de ilginçtir) denizin derinliklerine atar.
İlk sezonda öldürdüğü öz ağabeyidir, sonra ruh ikizim diyebilecek kadar sevdiği kadını öldürür ve yakar. Bedel de ödemiştir elbette. Masum, sıradan ve normal eşi Rita yı öldürtmek. Gevezelikten ve sıradan sevmekten başka suçu olmayan Rita, tıpkı annesi gibi kanlı bir şekilde öldürülür. İntikam alacaktır Dexter ama daha da yalnızlaşacaktır son tahlilde.
Karakterler
Tüm karakterler biraz kirlidir, neredeyse temiz karakter yoktur dizide. Kız kardeş Debra biraz temiz görünür ama onun da dili, küfürleri bayağılaştırır karakteri izleyicinin gözünde. Quinn, Masuka, Batista, LaGuerta ve diğerleri, hepsi defoludur, hepsine ucundan bulaşmıştır biraz kir.
En temiz olduğun düşündüğümüz küçük Harrison bile bazen tuhaf davranır ve ‘hain bebek’ gibi gösterilir seyirciye. Genelde uyumludur ama kimi zaman da huysuzluk ile Dexter’ın planlarını alt üst bile edebilir.
Ancak, Dexter bir dönüşüm yaşayacaksa bunun temel sebebi (ve başlangıç noktası) de küçük oğlu Harrison olacaktır. Burası kesindir.
Senaristler oluşturdukları karakterler ile iyi ile kötünün arasındaki çizgiyi o kadar inceltirler ki, neredeyse kopma noktasına gelir ve kimi zaman Yin Yang gibi birbirinin alanını işgal eder iyi ve kötü.
Bir ara iyi olarak kayın pederi ve validesi sızar gibi olur diziye ama uzaklaştırılmaları uzun sürmez elbette. Üvey evlatlarında bile saf bir iyilik göstermez bize yazarlar.
Bazen bizi şüpheye düşürür senaristler. Onun iyiye doğru evrildiğini düşünmeye başladığımız an bizi hayal kırıklığına uğratırlar. İçimizdeki katili eritmek istemezler zira. Bazen de bunun tersini yaparlar. Seyirci empatisinin dip yaptığı ve Dexter’ı mutlak kötü olarak algılamaya başladığı anlarda öyle bir cinayet işletirler ki, içimizin yağı erir. 3. Sezonda çocuk tecavüzcüsü Nathan’ı doğrarken ‘kimse çocuklarımı incitemez’ diye belağatlı bir laf eder mesela.
Esasen onu tam olarak bir yere sabit şekilde konumlandırmamızı istemez yazarlar. Belki haklıdırlar da, öylesi bir durumda bir süre sonra sıradanlaşacak ve her hareketi önceden tahmin edilmeye başlanacaktır Dexter’ın.
Oysa Kangans’ın Hunting Humans’ında şöyle bir replik vardır: “Şimdiye dek 107 kişiyi öldürebilmiştim. Sadece bu şehirde 12 kişi! İnsanları öldürmenin bu kadar kolay olmasının sebebi; alışkanlıkları! Evet! Benden başka herkesin var. Alışkanlılarını öğrenene kadar kurbanlarımı takip ettim. Gerisi çok kolaydı.”
Ve 6. Sezon
Esasen daha dikkatli izleyip, daha sıkı bir okuma yapıldığında, eminim bir çok alt metin çıkacaktır Dexter dizisinden. Kim bilir, belki her kurban ile anti-kahraman arasında çok daha farklı katmanlar keşfederiz, bilemiyorum. O kadara gücümüz yok, yazının hacmi şu anda bile kaynayıp taşmaya başladı.
Lakin şu satırları yazdığımız ana kadar dizinin 6. Sezonunun 6. Bölümü yayınlanmıştı. An itibarıyla 6. Sezonun diğerlerinden çok farklı bir yola girdiğini söylemek mümkün. Elbette, senaristler bir anda bu kanaati ters yüz edebilirler ama bahsini ettiğimiz gerçeği de değiştirmeyecektir bu durum.
6. Sezon’da kendi içindeki, o güne kadar hiç fark etmediği bir yönünü; ışığı fark etmesi için zorluyor üvey babası. Dexter, o güne kadar hep karanlık ile muhatap olurken, çok fazla inanmasa da, bir ışığın varlığıyla ilgili şüpheler uyanıyor içinde.
Seri boyunca her ne kadar genellikle bir Katolizm güzellemesi ya da aforizması yapılsa da son sezon farklılaşmaya başlar bu durum.
Çocuğunu yazdırmak istediği (bakınız çocuğun geleceğiyle ilgili endişeler, bir seri katilde olmaması gereken zaaf madde 1) Katolik okulunun sıradan rahibesi ona esaslı bir inanç dersi veriyor. Başlarda önemsemese de, yola geliyor Dexter ve çok inanmasa da rahibeye hak verdiğini itiraf etmek durumunda kalıyor.
Ve elbette bu sezonun iki çok önemli kahramanı:
Kıyamet Katili Gellar
Borther Sam…
Biraz önce dediğimiz gibi, Dexter’da iyi ile kötü arasındaki çizgi o kadar inceliyor ve eriyor ki, son sezonda artık birbirine karışmaya başlıyor. Bu iki birbirine zıt karakter, biri iyiliğin, diğeri kötülüğün temsilcisi, aynı kaynaktan besleniyor.
Esasen Brother Sam de, geçmişi karanlığa dayanan bir karakterdir, lakin içindeki ışığa öyle bir sarılmıştır ki, kendi katilini affedebilecek bir erdem boyutuna geçmiştir. ‘Affet onları Tanrım bilmiyorlar’ cümlesini anımsayalım.
Keza daha önce belirttiğimiz gibi, dizi ara ara izleyiciye, ‘yoksa dönüşüyor mu, iyiye mi gidiyor?’ diye sorular sorduruyor ama sonra ‘oh değişmemiş’, dedirtiyordu. 6. Sezonda sanki bu değişim kalıcı olacak gibiydi. ‘di’ diyoruz zira 6. Sezonun 6. Bölümünde yine tersten vurdu yazarlar!
Gellar, gerçek mi yoksa farazi mi yüzde yüz olarak kanıtlanmamış bir karakter. Eğer diğer katil (nispeten daha masum) Travis’in ürettiği bir sanal kahraman değilse (Dövüş Kulübü’nü hatırlayalım) işlediği tüm cinayetleri kutsal metinlere dayandıran bir sapık seri katil.
Brother Sam ise çok farklı.
Esasen Dexter’ın kurban portföyüne giren Sam, Dexter’ın yaptığı titiz araştırma ile masumiyetini kanıtlar ve onun kazanılması çok zor olan dostluğunu ve gönlünü kazanır. Adanmış bur ruhtur Sam.. Üstelik bataklığın tam ortasında olmasına rağmen, son derece cesur ve karakterlidir de… Ve maalesef bu yüzden çok yaşayamaz!
Bu arada Sam’i ünlü ve karizmatik sanatçı Mos Def’in canlandırdığını hassaten vurgulamak gerekiyor. Malum, Def bir süre önce Müslüman olup Yasin Bey ismini almıştı. Ki jenerikte bu ismi kullanılıyor.
Şöyle bir bileşik kap durumu vardır 6. Sezonda: Dexter insanileşip, (her ne kadar kendisi pek inanmasa da) içindeki ışığı aramaya başladığında karşısına çıkan katil, en psikopat ve tehlikeli olanıdır. Gellar böyle bir adamdır. Her cinayeti bir mesajdır modern topluma ve bunu din adına yapar. Sam ise aynı din adına insanları iyiliğe çağırır.
Kabul etmek lazım ki, sadece Katolizm ile ifade edilebilecek bir hüner değildir bu. Yasin Bey, bu karaktere İslami yorum da katar şüphesiz.
Ne ki, dizinin sanat yönetiminde karşımıza çıkan bazı ayrıntılar, dizinin İslam inancına çok da uzak olmadığını bize gösterir. Gellar’ın asistanının evindeki raflarında dolanırken Kur’an nüshasını görürüz. Ve başka Arapça kitaplar. Buradaki en önemli kitaplardan biri ise, Crane Brinton’un The Fate Of Man’idir. Modern dünyanın pespayeleşmesi ve tarihin sonuna yaklaşıldığını anlatır yazar bu kitapta ve seri katilimiz buradan da beslenmektedir.
İzleyici insanileşen Dexter’dan ne kadar hoşlanır bilemiyoruz ama senaristler her sezon yaptıkları oyunu yapar ve sezonun tam ortasında karakteri tekrar fabrika ayarlarına çekerler. Dexter’ın bile neredeyse inanmaya başladığı aydınlık ve ışık bir anda kaybolur. Karanlık olanca kasavetiyle geri gelir.
Ve içindeki son ışığı da kararınca, ağabeyi (hayalet şeklinde tabii ki) karşısına çıkar Dexter’ın, babasının yerini artık insafsız karındaşı ve meslektaşı almıştır. Korkarım ki, iflah olma sınavını yitiren Dex, daha da gaddarlaşacak ve ekrandan odalarımıza daha fazla kan sıçrayacak!
Hani insan bazen yaşasın istiyor böyle karakterler, yaşasın ve gelip şu N.Ç olayına bir el atsın mesela!
Dexter ile ilgili ikinci okumayı buradan bulabilirsiniz.
