Geçtiğimiz sene ödülden ödüle koşan Zoraki Kral filmini izlerken, kral dahi olsa makamları işgal eden kişilerin birer insan, bizler gibi sıradan faniler olduğunu iliklerimize kadar hissetmiştik. Elbette, gerek oyuncu kadrosu, gerek kahramanın kişiliği, gerekse yönetmenin başarıyla oluşturduğu atmosfer de etkiliydi bu kanaatin oluşmasında.
Daha aradan bir yıl geçmeden bu kez yine aynı coğrafyadan başka bir lider figür; geçtiğimiz yüzyılın son çeyreğine etki etmiş önemli bir isim Margaret Teacher’i anlatan The Iron Lady – Demir Leydi çıkıverdi karşımıza.
İsminden de anlaşılacağı üzere, film İngiliz Başbakan M. Teacher’ı anlatıyor. Malum; Thatcher 1975-1990 arasında Muhafazakâr Parti başkanlığı, 1979-1990 arasında da başbakanlık yaptı İngiltere’ye. Genel siyasi çizgisi liberal-muhafazakâr doğrultudaydı. 1980'li yıllarda batılı ülkelerinde devletin iktisadi yatırımlardan çekilmesi, serbest pazar ekonomisinin desteklenmesi ve işçi haklarının törpülenmesi ile kendisini gösteren neoliberal siyasetin İngiltere'deki uygulayıcısı oldu. Ortaya koyduğu politikalarla İngiltere'yi değiştirmekle kalmadı, siyaset alanını kendisinden sonra iktidara gelen muhaliflerinin politikalarını dahi etkileyecek şekilde dönüştürdü.
Ülkesi içinde sol muhalefetle, uluslararası alanda ise Soğuk Savaş kapsamında Doğu Bloğu ülkeleriyle mücadele yürüttü. O dönem için radikal sayılabilecek sağ politikaları taviz vermeden uygulaması nedeniyle kendisine takılan Demir Leydi lakabını severek benimsedi.
Bir özelliği daha vardı Teacher’in, tarih boyunca hiçbir siyasi lidere nasip olmayacak derecede muhalifleri vardı. Müzik gruplarından yazarlara, çizerlerden sendikalara kadar neredeyse her kesimden tepki topluyordu, eleştiriliyordu. Bu anlamda en fazla kitlesel muhalefet gören siyasetçi bile denebilir onun için. Diyecek çok şey var ama önce konusuna bir göz atalım:
Günümüz Chester Meydanı… Yaşlı bir kadın süt almak için dışarı çıkar ve eve döndüğünde eşine kahvaltı hazırlamaya başlar, tıpkı evliyken her sabah yaptığı gibi. İçi huzur ve sevgi dolu pamuk nine her zamanki gibi ona haşlanmış yumurtasını servis ederken hayatın tüm zorluklarına rağmen mutlu olduğunu anlarız. Bu sevgi ve feragat insani vaktiyle İngiltere başta olmak üzere, tüm Avrupa’yı inim inim inletmiş, Doğu Bloku’nun başına bela olmuş eski başbakanlardan Margaret Teacher’dan başkası değildir.
Kısa süre içinde hasta olduğunu anlarız bu yaşlı iyi kalpli insanın. Ölmüş eşini hayalinde yaşatabilecek kadar bunamıştır aslında. Ve geçmişe yönelik yolculuklarımız başlar. İkinci Dünya Savaşı Grantham’ında, bakkal olan babasının dükkânında geçen günler, sonra Kimya Mühendisliği okumak için Oxford’a gidişi; yerel politikaya attığı ilk adımlar; kocasıyla evlenmesi vs. Vaktiyle insanların nefret ettiği bir figür olan Demir Leydi’den çok insan Margaret Thatcher gösterilmeye çalışılmaktadır bize. Ve denmek istenmektedir ki, ‘Ey seyirci işte bak, başbakan bile olsa insan insandır, hele ki kadın ise daha bir insandır ve hayat ona çok zordur.’
Demir Leydi, söyledikleri kadar söylemedikleriyle de konuşulması gereken bir film. Oluşturmak istediği imajinasyonu ustaca yapamadığı gibi, gözden kaçırmak istediği tarihi gerçekleri de çok fazla gizlemeyi başaramıyor.
O sert güçlü kadın pofuduk bir yastık gibi yumuşatılmaya çalışılmış adeta. Yapımcılar gücün, sertliğin arkasındaki insanı yakalamak adına, yapay bir yumuşatıcı etkisiyle sentetik bir karakter çıkarmışlar ortaya.
Başrol oyuncusu Meryl Streep için de birkaç kelam etmek lazım. Malum 13 kez ile Akademi Ödülleri’ne en fazla aday gösterilen bayan sanatçı kendisi. Bir kez En iyi, bir kez yardımcı en iyi ödülünü aldı. İhtimal ki, bu filmdeki rolüyle kariyeri taçlandırılmak isteniyor ama Mamma Mia fecaatinden sonra böylesi bir rol de, tüm ustalığına rağmen eğreti duruyor oyuncunun üzerinde. Elbette tüm bunlar jüri için bir anlam ifade etmeyebilir.
Zoraki Kral ne kadar başarabilmişse, Demir Leydi o kadar başaramamış bir film ne yazık ki! Bilemiyorum belki de kahramanın kişiliğinden kaynaklanan bir durum bu. Fakat kabul etmek lazım ki, bu tutmamış projede Mamma Mia’nın yönetmeni de olan Phyllida Lloyd’un da azımsanmayacak ölçüde payı var. Hele hele Fakland Savaşı’nı kendi bağlamından ve gerçekliğinden koparıp adeta bir özgürlük mücadelesi gibi göstermesi, affedilebilir bir art niyet değil.
Önünden beyaz bir fondöten akan, arkada ise Avrupa’nı kapitalistleşme sürecinden tabloların olduğu, vasat bir biyografi denemesi Demir Leydi.
Politikanın ne kadar gayri insani ve fıtrata ters bir şey olduğunu, özellikle kadın doğasında yaptığı tahribatı fark edebilmek adına bir şeyler alabildim filmden.
