Geçmişin izleri: Kılıç yarası gibi

Savaşların insan ruhunda bıraktığı enkaz, çevresel zararlardan çok daha derin ve kalıcı oluyor. Günümüz toplumlarının kronik sıkıntılarını eşelediğimiz zaman bunların mutlaka bir savaşın bireysel ve toplumsal ruhta bıraktığı hasarlar olduğunu görürüz.

                                                                                             

Sinemanın bu derin travmatik meseleye sıklıkla eğilmesi işin aksiyon kısmından çok bu nedenledir. Bu hafta vizyona giren The Railway Man, önemli defosuna rağmen, savaşın eril yıkımına ve intikam hissine dair önemli şeyler söylüyor.

Yıl 1942. Japon Kuvvetleri Singapur’u istila ettiklerinde binlerce cesur genç asker savaş esiri olmuştur. Churchill’in “İngiliz İmparatorluğu’nun başına gelen en büyük felaket” olarak nitelediği olay 1942 yılında yaşanır. Japonlar, Singapur’u işgal ettiğinde binlerce İngiliz askeri esir alınır. 21 yaşındaki sinyal subayı Eric Lomax da bunlardan biridir. Lomax, buradan Tayland’a, “Ölüm Demiryolu” denen yere çalışmak üzere gönderilir. Savaşın tüm acımasızlığını yaşar Lomax. Her türlü cefa ve eziyeti görür. Hastalık, bitkinlik, işkence ve ölümler…  Esirlere umut verebilmek için gizlice bir radyo yapar. Pasifik’te Amerikalıların zaferlerini ya da Hitler’in yenilgilerini fısıldadıkça gücünü yitirmiş ve yorgun binlerce çaresiz adam bir gün daha hayatta kalma gücü bulmaktadır.

Radyo Japonlar tarafından fark edildiğinde Eric dayaklara, sorguya ve birçok işkenceye maruz kalır ama hayatta kalmayı başarıp ülkesine döner. Savaş gazileri sivil hayata hemen adapte olup yuva kurarak çoluk çocuğa kavuşsa da Eric’in ruhundaki yara izi asla kapanmaz.

Öte yandan hayatını değiştirecek kadına da bir tren yolculuğunda rastlar. Ancak sevginin tüm kuşatıcılığına rağmen, savaşın açtığı büyük yaralardan fışkıran travmalar evliliğini de zorlamaya başlar. Kendisine her türlü işkenceyi yapan düşman askeri bulup intikam almaya niyetlidir.

‘Geçmişin İzleri – The Railway Man’ filminin konusu kısaca böyle. Film gerçek bir hikâyeden alınma. Ne kadarı abartma, ne kadarı düşmanlık histerisiyle yazılmış bilmiyorum ama savaşın tüm acımasızlığına dair epey sert ve sarsıcı ayrıntılar içeriyor Geçmişin İzleri.

Film sıklıkla geri dönüş (flashback) kullanarak hikâyeyi tamamlayan bir yapıya sahip. Işık, kostüm, mekân tasarımı ile göz dolduran Geçmişin İzleri, usta işi oyunculuklarıyla da ilgiyi hak ediyor. Ancak bir mesele var ki, tüm bunları önemsizleştiriyor âdeta.

Hep söylenir; savaşın kazananı yoktur. Galibi de mağluptur esasen. Geçmişin İzleri, (şüphesiz filme kaynaklık eden kitaptan dolayı) kahramanlarına taraflı bakan bir çalışma. Japon askeri şeytanlaştırılırken, İngilizler mağdur ve âdeta günahsız gibi gösteriliyor film boyunca. Bu haksız, hatta insafsız taraf tutma, belki dramaturjinin kaba sınıflamasına göre mazur görülebilir ama gerçeklikle karşılaştırıldığı zaman sanat eserine ciddi darbe vuruyor. Finalde tüm bu orantısız tarafgirliği dengelemeye çabalasa da yeterli olmuyor maalesef.

Mağdur kahramanımızın eşi Patty bir mağdurun eşinden ziyade, erkeklerin sebep olduğu acılara içi yanarak şahit olmak zorunda kalan ve elinden geldiğince çırpınarak bu derin travmayı tedavi etmeye çabalayan bir unsur olarak son derece olumlu kullanılıyor filmde. Tabiri caizse, eğri duvarda doğru tek tuğla olarak bulunuyor kadın.

Russell, “Savaş kimin haklı değil, kimin güçsüz olduğuna karar verir.” diyor.  Güçlülerin de aslında güçsüzler kadar zayıf ve kırılgan olduğunu gösteriyor Geçmişin İzleri.

Bazı yaraların ne kadar kapansa da, izinin kaldığını ve bu izin bile insana acı vermeye yettiğini görüyoruz. Yine de şu cümlesine katılmamak mümkün değil. “Nefret bir gün bitmek zorunda!”