Tevazuun dizginlediği bir cesur yürek: Yücel Çakmaklı

Dünya sineması gibi Türk sinemasının da en büyük talihsizliklerinden biri; bidayetinden hemen sonra burjuvazi ile sıkı fıkı ilişki içine girmesiydi. Tıpkı Amerika ve Avrupa’da olduğu gibi ülkemizde de sinema bir grup mutlu azınlığın eğlencesi olarak kaldı uzun süre. Dolayısıyla ilk sinemacılar genelde ‘tuzu kuru’ elit kesimdi. Sadece gösterim sektörüyle ilgili bir şey değildi bu. Başını Sigmund Weinberg’in çektiği ilk sinemacılar öykülü filmlere geçtiklerinde de kozmopolit hayatın hikayelerine ilgi duydular hep. “Nur Baba”, “Vurun Kahpeye”, “Aysel Bataklı Damın Kızı” türü hikayeler ise esasen farklı bir toplum katmanını fokusluyor gibi görünse de genelde muhafazakarlığa eleştiri getirdiği için tercih edilmişti.

Tiyatrocular Kuşağı olarak bilinen jenerasyonun hemen ardından Yeşilçam kendince bir taşra dili de oluşturmayı denedi. Ancak Faruk Kenç gibi burjuvazi (Kendisi Enver Paşa’nın yeğeniydi zira) sınıfından biri, her ne kadar tiyatrocular dönemini bitirip, Türk sinemasına daha dinamik bir dil getirmiş olsa da köye oldukça uzaktı. İstanbul Beyoğlu’nda masa başında üretilen köy hikayeleri Yeşilçam'ın konuları oluyordu. Dudakları boyalı, topuklu ayakkabılı genç kızlar, bakımlı yüzü, düzgün kesilmiş bıyığı ile hırpani giyinmiş kıyafetli oyuncular köy filmlerinde yer alıyorlardı. Köy sorunlarına dokunulmuyordu.

Lokantacı Ali Efendi ve yeğenlerinin (Seden Kardeşler) sinemaya girmesiyle aslında muhafazakar kesim de en azından izleyici olarak ciddi bir profil oluşturuluyordu. Ancak üretilen filmler ile (burjuva kesim hariç) Türk izleyicisi arasında ciddi bir makas oluşmaya başlamıştı ve özellikle 1940’lı yıllardan itibaren bu boşluğu Mısır filmleri doldurmaya başlamıştı. Bir yandan yerli sinemacıların yoz anlatımları, diğer yandan Hollywood sinemasının işgali Türk izleyicisini sinemaya küstürmeye başlamıştı. Yeşilçam’ın yaşadığı bu sıkıntıyı Necip Fazıl Kısakürek, 17 Eylül 1943 tarihli Büyük Doğu Dergisi’nde ‘Beyaz Perde’ arabaşlığı ile şöyle dile getirmişti: ‘Sinema; fikir ve ruhun emrine geçtiği takdirde şüphesiz azametli bir imkan ve inşa planı... Fakat bugün bu planı dolduran cevher, bütün hüneri, körkütük nefsleri lif lif etmekten ibaret bacak ve vücut hazretleridir...’

1937 yılında, yaklaşık 6 yıldır sinema sektöründe senarist olarak kalem oynatan Nazım Hikmet “Güneşe Doğru” isimli bir filmi hem yazar, hem de yönetir. Film, mütareke yıllarında hafızasını yitiren bir gencin hayal dünyasını anlatmaktadır. Yücel Çakmaklı bu filmin çekildiği yıl, Nakşi ve Mevlevi ebeveynin çocuğu olarak dünyaya gelir. Hamurundaki tevazuun kökeni şüphesiz anne ve babasının bu tasavvufi dokusuna dayanıyor olsa gerek. Böylesi köklü bir ailenin ferdi olması masalla büyümesi gerçeğini de beraberinde getirir. Ve masal, bir çocuğun hayatına çok küçük yaşlarda nüfuz etmişse, geleceği sinemadadır. Çakmaklı o dönemi şöyle anlatıyor: “Dedem o zaman 75-80 yaşlarındaydı. Ona yardım etmek için müezzinlik yapardım. Ramazanlarda dedem İkindi namazından sonra akşama kadar vaaz programı vardı. 1.5 - 2 saatlik. Orada dedem kıssalar anlatırdı. Ondan çok etkilendim. Kur'an-ı Kerim’den, Mesnevi'den dini kıssaları halk hikayesi anlatma geleneğine benzer bir üslup kullanırdı. Kıssadan hisse verirdi. Dedemden aldığım etkilenmeyi en iyi "Kuruluş" dizisinde yansıttım. Hikayenin anlatımını vesile ederek mesaj vermeyi ondan öğrendim. Eserlerimdeki milli muhtevayı da büyük ölçüde dedemden aldım.”

Yücel çakmaklı her sıradan insan gibi sinemayla ilk önce izleyici olarak tanışır. Ardından lise öğrenimini görürken Afyon sinemalarında yer gösterici olarak çalışmaya başlar. Dedesinin kurguladığı masal dünyası ile perdedeki hayal dünyası arasındaki makas ilk o dönem dikkatini çeker. Asker olmayı çok isteyen Çakmaklı gözlerindeki sorun nedeniyle askeri liseye gidemeyince Gazetecilik Okulu için İstanbul’a gelir. Maddi imkansızlık yüksek öğrenimi esnasında da devam ettiği için Taksim-Şan Sineması’nda (sonradan tiyatroya çevrilecektir) teşrifatçı olarak çalışmaya devam eder. Doğal olarak gösterime giren tüm filmleri izleyen Çakmaklı, bir süre sonra süreli yayınları da takibe başlar. İşte sinema ile kesin kesişme bu dönemde olur. Yücel Çakmaklı işi gereği onlarca kez izlediği bazı filmlerin eleştirilerini yazıp, bazı dergilere yollar. Öte yandan kaldığı öğrenci yurdu muhafazakar çevreden olduğu için, bir yandan da ‘Milliyetçi’ hisleri gelişmektedir. Üniversite son sınıfta iken bir miting düzenlenir. İllegal bir toplantıdır bu ve konuşmacı elindeki kağıttan oldukça sert cümleleri kalabalığa haykırır. O esnada mitingi basan polis, konuşmacıyı yakalamak üzere harekete geçer. Eldeki kağıt en büyük delildir ve kalabalıktan bir genç fırlar ve kağıdı kaptığı gibi yıldırım hızıyla gözden kaybolur.

Yücel Çakmaklı’dan başkası değildir bu genç.

1960’lı yılların başında tamamladığı yüksek tahsilinin ardından askerliğini bitirip İstanbul’a dönen Yücel Çakmaklı, ilerde bir sinema akımını başlatacağından habersiz Yeni İstanbul, Düşünen Adam, Yeni İstiklal gibi yayın organlarında sinema yazarlığına başlar. Ancak bu genç sinema yazarının tespitleri meslektaşlarından çok farklıdır. Mesela, çok sonraları “Ulusal Sinema” adını alacak olan akımın flaş isimlerinden Metin Erksan’ın ‘Acı Hayat’ isimli filmi için şu satırları yazmıştır: ‘Erksan; romanda, hikayede, şiirde, tiyatroda, son yılların en gözde akımı olan ve olumlu sanat namı altında yutturulmak istenen sahte bir gerçekliğin Türk sinemasındaki temsilcisi olmak çabasındadır...’

Aynı dönemde Hekimoğlu İsmail, İslam Medeniyeti dergisinde ‘Sinema silahtır’ başlığıyla şu satırları kaleme alır: ‘Hatta gönül isterdi ki dini teşekküller, akıllara durgunluk verecek kadar kudretli olan sinemayı kendi amaçlarına hizmet için kullansınlar!’ Hekimoğlu, yazısının sonunda sinema insanları yetiştirmenin zaruretinden bahsetmektedir.

Ve Tohum dergisinin Ağustos 1964 tarihli nüshasında Yücel Çakmaklı zihninde uzun süredir tasarladığı kuramsal yaklaşımı kağıda döker: " ... Filmlerimizin büyük kısmı, sinemayı sadece bir ticaret vasıtası telakki eden tüccar prodüktör ve rejisörlerin yaptıkları, uydurma Amerikan filmlerinin taklidi veya piyasa romanlarından aktarılmış bayağı komediler, ağdalı melodramlardır. (...) Türk sineması ancak köylüsü ve şehirlisi ile manevi kıymetleri maddeden üstün tutan Müslüman Türk halkının inançları, milli karakterleri, gelenekleri ile yoğrulmuş, Anadolu gerçeklerini yansıtan filmler vererek Milli Sinema hüviyetine kavuşabilecektir." Yazının başlığı koşulacak olan uzun maratonun da ismidir adeta: "Milli Sinema İhtiyacı!"

Eli kalem tutan muhafazakar kesimin ortak dilidir artık bir sinema pratiği. Ancak yapacak kimsenin de çıkacağı pek yoktur. İşte Çakmaklı böylesi bir ortamda onun sinema serüveninin ‘ikinci evresi’ diyebileceğimiz setlere adımını atmasıyla neticelenir. Şüphesiz sinema okulunun olmadığı bir memlekette bir yönetmenin alaydan yetişmesinden başka yol ve yöntem yoktur. Çakmaklı da öyle yapar ve Aram Gülyüz, Mehmet Dinler, Osman Seden ve Orhan Aksoy gibi yönetmenlerin asistanlığını yaparak deneyim kazanır.

Bir süre sonra, çalıştığı Erman Film ona kendi şirketini kurması halinde dağıtım ayağında yardımcı olacağını söyler. Ali Osman Emiroğlu, Mahmut Kış başta olmak üzere pek çok kişi ve grubun desteği ile Elif Film kurulur. İlk projesi de “Kabe Yolları” isimli yarı dramatik bir belgeseldir. Film tamamlanıp gösterime girdiğinde özellikle muhafazakar halk sinema salonlarıyla tekrar yakınlaşır. Kutsal beldelerin kocaman perdedeki görüntüsü sinemanın kutsal alanda da hizmet verebileceğinin canlı örneği olmuştur! Bu çalışmanın gördüğü ilgiden de cesaret alınarak ilk konulu film için kollar sıvazlanır. Sıra sinema filmindedir ve arayış başlar. Fikir planında o dönemin her muhafazakar genci gibi Necip Fazıl Kısakürek’in etkisinde olan Çakmaklı, onun Tarkistan isimli ütopik eserini filmi çekmek ister. Ancak açıkçası çok sert eleştiriler içeren bu eser, dönemin sansür çarkından da kurtulması değildir. Dönemin iki popüler romanından biri olan (Diğeri Minyeli Abdullah’tır) Huzur Sokağı’na yönelen Çakmaklı eseri Birleşen yollar ismiyle filme alır. Ancak daha ilk filminden tarzı bellidir; popüler eser popüler yıldızlar ile ilgi çekecek!
Türkan Şoray ve İzzet Günay gibi iki yıldız ile çalışır ve film inanılmaz ilgi görür. Ahmet Kabaklı Tercüman’da şöyle yazacaktır: "Birleşen Yollar filmi, özdeğerlerinin beyaz perdeye aksedişini selamlamak isteyen Türk halkının büyük bir sevinçle seyredeceği ilk Türk filmidir." Elbette eleştiriler de olacaktır. Ses dergisinin yazarı Sıdıka Sonad gibi: " Şimdiye kadar seyrettiğim filmler suya sabuna dokunmayan, birbirinin aynı, mantıksız şeyler olduğu için sadece üzülüyordum. Fakat şimdi dikkatimi daha acı, beni korkutan bir gerçek çekti. Bugünlerde çağdışı kalmış bazı fikirler filmlerde halka empoze edilmek isteniyor. Yücel Çakmaklı'nın yönettiği Birleşen Yollar filminde apaçık bir şeriatçılık özlemi ve Atatürk ilkelerine karşı çıkış belirgindir. Oyun gücü ve sahne kültürü ile çok takdir ettiğim İzzet Günay'ın böyle bir filmde, dinin dünyadaki bütün sorunlara yegâne çözüm yolu olduğuna inanan bir kişiyi canlandırmasına üzüldüm." Bugün bile hiç yabancısı olmadığımız bu klişe üsluba aldırmayan Çakmaklı sanatıyla ilgili eleştirileri bir yere kadar ciddiye alır ve kendi zihninde geliştirdiği ölçüyü hızla sinemaya uygular. Yöntem basittir; popüler isimler ile popüler tarzda, Yeşilçam imkanlarını kullanarak alternatif bir dil oluşturmak! Bunu alenen dönemin medyasına da açıklar: “Sanat filmi yapacağım diye filmin muhtevasından fedakarlık edip, şekil endişesini ön plana almayı doğru bulmuyorum."

Mesele bu kadar basittir…

Ve hızla devamı gelmeye başlar. İlk filminde yapamadığını sonra yapar ve Kısakürek’in Deprem isimli öyküsünü Çile ismiyle filme alır, tabi yine Çakmaklı tarzıyla. Çile de Hülya Koçyiğit, Yalçın Gülhan ve Hulusi Kentmen gibi popüler isimler oynamış, üstelik Koçyiğit Altın koza Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü almıştır. Çakmaklı’nın hayranlığını gizlemediği şair Necip Fazıl Kısakürek'in "Senaryo Romanlarım" adlı kitabındaki "Sen Bana Ölümü Yendirdin" adlı hikayeden yola çıkılarak hazırlanan Zehra’nın ardından Çakmaklı’nın altın dönemi başlar.
1973-75 dönemi Milli Sinema adına en verimli dönem olur. "Oğlum Osman" , "Kızım Ayşe" , "Diriliş", “Memleketim." Çakmaklı bir röportajında kendi sinemasının mantığını şöyle özetler: “Milli Sinema, Türk halkının yaşayışını yansıtan, onun bugünkü yaşayış tarzına, düşüncesine, inancına ters düşmeyen filmlerdir. Ben Türk sinemasında milli anlayışta da filmler yapılabileceğini ispatlamak için bu tür filmler yapıyorum." Ve kendine has bir üslupla kırmadan dökmeden çizgiyi belirler: “Ben milliyetçi sinema yapmıyorum, milli sinema yapıyorum…”

Nitekim öncülüğünü ve temel kuramcılığını Yücel Çakmaklı’nın tek başına yaptığı “Milli Sinema” ekolünün bu tarihten itibaren “İslamcı” ve “Türkçü” olarak iki kola ayrılıp sonraki jenerasyon tarafından ilerletilmeye çalışıldığına şahit oluyoruz. Bugün ‘doğru ya da yanlış’ şeklinde kaba bir değerlendirmeye tabi tutmanın anlamsız olduğu bu kavramın sonraki kuşak için mümbit bir alan bıraktığı gerçeğini görmek yeterlidir sanırım.

1974 yılında sinemamız altın çağını yaşarken bir teknolojik rakibi ciddi anlamda karşısında bulur: Televizyon. İsmail Cem’in TRT’ye genel müdür olmasından sonra Yeşilçam’ın usta isimleri proje üstüne projeyi hayata geçirirler. Lütfi Akad, Metin Erksan, Halit Refiğ gibi isimler TRT adına seri dramalar çekmeye başlarlar.
Ancak Türkiye’nin içinde bulunduğu çalkantılı siyaset denizi bir kez daha dalgalanmış ve bu dalgalanma Milli Sinema’nın –dolayısıyla Çakmaklı’nın da- kaderini değiştirmiştir. 1. MC Hükümeti Bakanlar Kurulu kararıyla İsmail TRT Genel Müdürlüğü'nden alınıp, yerine Nevzat Yalçıntaş'ın tayinini gerçekleştirir. TRT o dönem Yeşilçam’ı zehirli bir sarmaşık gibi kuşatan ‘seks filmleri furyası’nı kırmak adına televizyonu alternatif olarak kullanır. Sol medya çevrelerinin tüm eleştirilerine rağmen Nevzat Yalçıntaş, Çakmaklı’yı ‘Yerli film danışmanı’ olarak atar. Milli Sinema’nın tek temsilcisinin sanatını icra etme alanı artık ‘Beyazcam’ olmuştur. İstikamet Ankara’dır!

Kendi kulvarında hep öncü olan Çakmaklı’nın TRT’deki çıkış eseri de sarsıcı olacaktır. Rasim Özdenören’in aynı adlı hikayesinden filme aldığı “Çok sesli bir ölüm” TRT’nin diğer dramalarını gölgede bırakacak derece sağlam bir dramaturjiye sahiptir. Kendisi o dönemi şöyle özetler: “1975-1990 arası 15 sene ben TRT'de kaldım. Kısa hikayelerden 30-70 dakika arası kısa TV filmleri yaptım. Mesela Rasim Özdenören'den 1978'de Prag'da televizyon filmlerimiz arasında ödül alan ilk ve tek yapım olan Çok Sesli Bir Ölüm ve Çözülme bu tarz çalışmalardı. Roman uyarlamaları gerçekleştirdim. Tarık Dursun K.'dan Denizin Kanı, Tarık Buğra'dan Küçük Ağa ve Osmancık. TV oyunları yaptım. Tiyatro oyunları bu tarzda tiyatro dekoru yerine mekan kullandım ve tekst olarak tiyatro metnine sadık kaldım. Necip Fazıl Kısakürek üstadın Bir Adam Yaratmak'ı ve Turan Oflazoğlu 4. Murad'ı buna örnek gösterilebilir. Bir de müzik odaklı dramalar yaptım. Hacı Arif Bey'in hayat hikayesi ve bir Rumeli türküsünden yola çıkılarak çekilen Aliş'le Zeynep.
Bir dönem Genel Müdür yardımcılığı da yaptım. Mesut Uçakan (Kavanozdaki Adam), Dr. Salih Diriklik (9. Hariciye Koğuşu), İsmail Güneş ve Osman Sınav ilk çalışmalarını bu dönemde yaptılar. Türk Edebiyatı Vakfı bünyesinde kurulan Sinema Televizyon Kulubü'nde yer alan Sabahat Erir, Sevinç Çokum ve daha sonra yönetmen de olan Mehmet Taşdiken senaryo alanında ürünler verdiler. Bizim en verimli dönemiz Tunca Toskay'ın Genel Müdür olduğu 1984-88 arasıdır. TRT yıllarımda bilhassa Ahmet Bayazıt, Tunca Öztürk ve Şenol Demiröz'le beraber olan mesaimizi yad etmek isterim".

Gerek ilk dönem filmleri, gerekse TRT deneyimi Çakmaklı’yı hem usta hem de bakış açısıyla farklı yönetmen konumuna getirmiştir. Bu nedenle 1988 yılında çekmeye başladığı ve Kahramanmaraş’ın destansı kurtuluş öyküsünün anlatıldığı “Sahibini Arayan Madalya” yönetmenin filmografisinde zirvedir. Bu kadar önemli bir konu, son derece yalın bir dil ve üst düzey estetik anlayışla üstelik “dönem” kriterleri içinde ustalıkla perdeye yansıtılır. Film o kadar büyük heyecan doğurur ki, bir işadamı olan Mehmet Tanrısever sektöre girer ve Çakmaklı ile filmler çekmek üzere anlaşır. Milli Sinema ikinci büyük hamlesini de Yücel Çakmaklı önderliğinde yapar. Ancak bu kez kulvarda yalnız değildir Çakmaklı. Hekimoğlu İsmail’in aynı adlı romanından uyarladığı “Minyeli Abdullah” ile Yeşilçam’a epey sükseli bir dönüş yapar. Minyeli Abdullah sadece gişe başarısı yakalamakla kalmaz aynı zamanda Milli Sinema’nın ikinci ve geniş hamlesinin de işaret fişeği olur. Kendisinden bir sonraki Jenerasyonun sinemacılarından olan Mesut Uçakan bu dalgayla tekrar cesaretlenerek, yıllardır içinde boğuşup durduğu video piyasasından büyük bir cesaretle çıkar ve “Yalnız Değilsiniz”i çeker. Bu film de büyük ses getirir ve sonra devamı gelir. Kelebekler sonsuza Uçar, Çizme, Sürgün, Benim Zaferim “Milli Sinema”nın ikinci döneminde çekilen filmlerdir. Çakmaklı’nın tek başına temsil ettiği ekol ‘Beyaz Sinema, İslami Duyarlıklı sinema, İnanç Sineması’ gibi farklı isimlendirmeler de alsa da, o yoluna devam eder, isim babalığıyla filan uğraşmaz. Yine bir ilki yapar ve özel televizyon kanalı için drama çekimlerine başlar. “Bişr-i Hafi-Bir Zamanlar Sarhoştu” ve “Kanayan Yara Bosna” ile hem dizi hem de film çekmeye devam eder.

Enteresandır Yücel Çakmaklı’nın ilk filmi için hangi eleştiri yapılmışsa, son filmi için de benzer eleştiriler yapılıyordur. Oysa kendisi için sinemanın ne anlama geldiğini birçok kez belirtmiş ve bu çizgide tutarlı bir şekilde kalmıştır. Üstelik çoğu zaman haddi aşan eleştirileri bile tahammül ve tebessümle karşılamış, belki içinde fırtınalar kopmasına rağmen tevazuundan hiçbir şey yitirmemiştir. 40 yılı aşkın meslek yaşamında hep yapılmayanı, yapılmaya çekinileni yapmış, bunu yaparken kırıp dökmemeye dikkat etmiş ve seven-sevmeyen herkesin bu anlamda takdiri kazanmış son derece zeki bir sinemacıdır Yücel Çakmaklı. O kadar ki, öte aleme giderken bile kendinden sonraki kuşağa bir vebal bırakmıştır: Necip Fazıl ve Bediüzzaman’ın filmlerinin çekilmesi! Salt son derece zeki bir vasiyet değildir bu aslında, Çakmaklı’nın ruh dünyasının konuşlandığı alanın çerçevesidir de…

Nur içinde yatsın…

Memleketim'den Ben Doğarken Ölmüşüm'e Bir “inanç” sinemacısı

Milli Sinema akımının en büyük –belki de tek- kuramcısı ve uygulayıcısı olan Yücel Çakmaklı’nın sinema serüvenini 4 ayrı evreye ayırmak mümkün. Çakmaklı’nın sinemaya adımını atıp, önce yazıları ile ardından film setlerine girmesiyle sonuçlanacak olan yönetmenlik öncesi dönemi bu evrelerin ilkidir. Gazetecilik okulunda henüz öğrenci iken içinde bulunduğu fikir mücadelesi ve okulun son dönemlerinde ilgi duyduğu sanat, kendisinden önce herhangi bir rol model olmamasına rağmen Çakmaklı’yı sinemanın içine çekmiştir.

1960’lı yılların başında tamamladığı yüksek tahsilinin ardından askerliğini bitirip İstanbul’a dönen Yücel Çakmaklı, ilerde bir sinema akımını başlatacağından habersiz Yeni İstanbul, Düşünen Adam, Yeni İstiklal gibi yayın organlarında sinema yazarlığına başlar ve kısa süre sonra zihninde tasarladığı kuramsal yaklaşımı kağıda döker: " Türk sineması ancak köylüsü ve şehirlisi ile manevi kıymetleri maddeden üstün tutan Müslüman Türk halkının inançları, milli karakterleri, gelenekleri ile yoğrulmuş, Anadolu gerçeklerini yansıtan filmler vererek Milli Sinema hüviyetine kavuşabilecektir." Yazının başlığı koşulacak olan uzun maratonun da ismidir adeta: "Milli Sinema İhtiyacı!" (Tohum, Ağustos -1964)

Eli kalem tutan muhafazakar kesimin ortak dilidir artık bir sinema pratiği. Ancak yapacak kimsenin de çıkacağı pek yoktur. İşte Çakmaklı böylesi bir ortamda onun sinema serüveninin ‘ikinci evresi’ diyebileceğimiz setlere adımını atmasıyla neticelenir. Çakmaklı, Aram Gülyüz, Mehmet Dinler, Osman Seden ve Orhan Aksoy gibi yönetmenlerin asistanlığını yaparak deneyim kazanır. Dönemin iki popüler romanından biri olan Huzur Sokağı’nı “Birleşen Yollar” ismiyle filme alır. Ancak daha ilk filminden tarzı bellidir; popüler eser popüler yıldızlar ile ilgi çekecek! Türkan Şoray ve İzzet Günay gibi iki yıldız ile çalışır ve film inanılmaz ilgi görür. Ancak eleştiriler de vardır, Çakmaklı sanatıyla ilgili eleştirileri bir yere kadar ciddiye alır ve kendi zihninde geliştirdiği ölçüyü hızla sinemaya uygular. Yöntem son derece lineerdir; popüler isimler ile popüler tarzda, Yeşilçam imkanlarını kullanarak alternatif bir dil oluşturmak! Bunu alenen dönemin medyasına da açıklar: “Sanat filmi yapacağım diye filmin muhtevasından fedakarlık edip, şekil endişesini ön plana almayı doğru bulmuyorum."

Mesele bu kadar basittir…

Ve hızla devamı gelmeye başlar. İlk filminde yapamadığını sonra yapar ve Kısakürek’in Deprem isimli öyküsünü “Çile” ismiyle filme alır, tabi yine kendi tarzıyla. Hatta o dönem Yeşilçam çevresi kadar muhafazakar çevreden de eleştiri alır; ‘Necip Fazıl’ın canım diyaloglarına ne olmuş böyle!’ şeklinde!

Çakmaklı’nın hayranlığını gizlemediği şair Necip Fazıl Kısakürek'in "Senaryo Romanlarım" adlı kitabındaki "Sen Bana Ölümü Yendirdin" adlı hikayeden yola çıkılarak hazırlanan “Zehra”, büyük kentteki zengin ve sahte yaşantıdan kaçıp, köyüne giden bir genç kızın öyküsünü anlatmaktadır. Çakmaklı hem anlatımda ustalaşmış hem de vermek istediği mesajı filme olağanüstü büyük bir başarıyla yedirmiştir. Zehra, Çakmaklı’nın önceden aldığı eleştirileri de bertaraf etmiştir: Önceki filmlerine göre daha dengeli, daha sembolleşmiş bir anlatım deneyerek, mizansenleri yerli yerine oturmuştur.

1973-75 dönemi Milli Sinema adına en verimli dönem oldu. "Oğlum Osman" , "Kızım Ayşe", “Diriliş”, “Memleketim." Çakmaklı sinemasının en önemli özelliklerinden biridir bu; öykü kendisini asla tekrar etmez, ancak filmin temelinde yatan düşünce değişmez, arada “Garip Kuş” ve “Ben Doğarken Ölmüşüm” gibi iki istisna bulunsa bile! Burada “Diriliş” için özel bir parantez açmak lazım sanırım. Çakmaklı’nın bu filme kadar yaptığı sinema genel anlamda ‘abartılı ve yapmacık acıları koyu melodram formatında perdeye taşıması’ iken Diriliş ile bu kozu elden alır yönetmen. Zaten Çakmaklı’nın Yeşilçam stilizasyonu dışında film yapmak gibi bir iddiası da yoktur. Klasik Yeşilçam melodram kalıplarına ‘açı’ farklılığı getirmek gibi mütevazı bir çabadır onunki… Bu nedenle kumar ve içki müptelası bir koca ile onu bu illetlerden kurtarmak için debelenen bir kadının öyküsü olan Diriliş, dönemin algısına göre klişeleri yıkacak düzeydedir. Nitekim o dönem yapılan bir panelde kendisine yöneltilen soruya Çakmaklı’nın verdiği cevap, onun sinema dünyasını ve ‘Milli Sinema’ kavramını şahane şekilde özetler: “Milli Sinema, Türk halkının yaşayışını yansıtan, onun bugünkü yaşayış tarzına, düşüncesine, inancına ters düşmeyen filmlerdir. Ben Türk sinemasında milli anlayışta da filmler yapılabileceğini ispatlamak için bu tür filmler yapıyorum." Ve kendine has bir üslupla kırmadan dökmeden çizgiyi belirler: “Ben milliyetçi sinema yapmıyorum, milli sinema yapıyorum…”

Yücel Çakmaklı filmografisinin yedinci filmi olan “Kızım Ayşe” artık bilinen formülün üzerine oturtulmuştur. Hikaye şudur: Okumak için köyden İstanbul'a gelen bir genç kızın, yoz bir çevre içinde nasıl ahlaksızlığa doğru itildiği, inançlarının nasıl maddeleştiği… Film Yeşilçam’ın klasik kötücül karakterlerini dengelemek için anne (Y. Kenter) ve köylü genç Ömer (M. Hekimoğlu) tiplemesiyle yozlaşmanın karşısında doğruluğun ve faziletin temsilcilerine de yer vermiştir. Ancak “Kızım Ayşe” ana öyküsünün yanında o kadar çok yan öykü ve trük barındırır ki, Çakmaklı’nın yapılan eleştirilerden etkilendiği akla gelir.

1974 yılında sinemamız altın çağını yaşarken bir teknolojik rakibi ciddi anlamda karşısında bulur: televizyon. İsmail Cem’in TRT’ye genel müdür olmasından sonra Yeşilçam’ın usta isimleri proje üstüne projeyi hayata geçirirler. Lütfi Akad, Metin Erksan, Halit Refiğ gibi isimler TRT adına seri dramalar çekmeye başlarlar.

Yücel Çakmaklı sinemasının en verimli dönemi olan ikinci evresinin son filmi ‘Memleketim’ de bu dönemde çekilir. Tarık Akan ve Filiz Akın gibi starların başrol üstlendiği film Çakmaklı’nın gözünde öncekilerden çok farklı değildir. Baştan sona milliyetçilik dozunun farkedilir oranda yükseldiği görülen film, dönemin Yeşilçam filmlerinin üzerinde bir plastik değere sahiptir ve özellikle Ulusal sinemacı çevrenin de beğenisi kazanır. Atilla Dorsay Cumhuriyet’te, “Film korkulacak olan aşırı ve gereksiz bir nasyonalizme bile düşmüyor... Memleketim, diğer yandan sağcı yönetmen Çakmaklı ile pekala diyalog kurulabileceğini, belli temeller üzerinde anlaşılabileceğini gösteriyor.” Der ve ekler; “Böyle sağın başımızın üzerinde yeri var!”

Türkiye’nin içinde bulunduğu çalkantılı siyaset denizi bir kez daha dalgalanmış ve bu dalgalanma Milli Sinema’nın –dolayısıyla Çakmaklı’nın da- kaderini değiştirmiştir. 1. MC Hükümeti Bakanlar Kurulu kararıyla İsmail TRT Genel Müdürlüğü'nden alınıp, yerine Nevzat Yalçıntaş'ın tayinini gerçekleştirir. TRT o dönem Yeşilçam’ı zehirli bir sarmaşık gibi kuşatan ‘seks filmleri furyası’nı kırmak adına televizyonu alternatif olarak kullanır. Sol medya çevrelerinin tüm eleştirilerine rağmen Nevzat Yalçıntaş, Çakmaklı’yı ‘Yerli film danışmanı’ olarak atar. Milli Sinema’nın tek temsilcisinin sanatını icra etme alanı artık ‘Beyazcam’ olmuştur.

Kendi kulvarında hep öncü olan Çakmaklı’nın TRT’deki çıkış eseri de sarsıcı olacaktır. Rasim Özdenören’in aynı adlı hikayesinden filme aldığı “Çok sesli bir ölüm” TRT’nin diğer dramalarını gölgede bırakacak derece sağlam bir dramaturjiye sahiptir. Aslında hikaye son derece yalındır: Hasta babasını at sırtından köyden şehre götürmeye çalışan bir çocuğun macerası… Ancak oluşturulan atmosfer, güçlü mekan tasarımları ve etkili mizansenler ile film beğeni kazanır ve uluslar arası ödül de alır. Hem TRT üzerinde yaşanan siyasi oyunlar hem de sektörden gelen diğer yönetmenleri –akılları sıra- koruma güdüsüyle kaleme sarılan sol kesimin yazarları ise filmde eleştirecek şey bulamayınca “film devleti aciz gösteriyor” filan şeklinde komik olma pahasına yorumlar yayınlarlar. “Çok sesli bir ölüm” artık apaçık bir şekilde göstermiştir ki; Yücel çakmaklı bir uyarlama dehasıdır. TRT birbiri peşi sıra uyarlama projeleri verir: Şevket Bulut’un “Oynaş”ı, Rasim Özdenören’in “Çözülme”si, Necip Fazıl’ın “Bir Adam Yaratmak”ı, Tarık Dursun K.’Dan “Denizin Kanı”, Tarık Buğra’dan “Kuruluş” ve “Küçük Ağa”, Turan Oflazoğlu’nun “4. Murat”ı vs… 10 yıla tam 11 dizi ya da TV filmi sığdıran Çakmaklı, Küçük Ağa ve Osmancık gibi diziler ile yine bir ilke imza atmıştır. Başlıbaşına ‘büyük’ olan bu projeler onun pratikliği ve kıvrak zekası ile ancak filme çekilebilirdi. Bugün daha sakin bir halde değerlendirme yapılacak olunursa, tüm eksikliklerine rağmen bu tarihi filmler eli yüzü düzgün, başı sonu belli, mebzul miktarda estetik içeriği ile özellikle TV izleyicisine tarihi son derece güzel şekilde aktaran filmler olarak kabul edilebilir. Bahsi geçen filmleri çektikten sonra kısa bir süre TRT’de yöneticilik yapan Çakmaklı, tıpkı 10 yıl önce Yeşilçam’da olduğu gibi yine gençlerin önünü açarak bu kurumdan ayrılır. Artık dördüncü evre sayılabilecek “ustalık” dönemi gelmiştir…

Gerek ilk dönem filmleri, gerekse TRT deneyimi Çakmaklı’yı hem usta hem de, bakış açısıyla, farklı yönetmen konumuna getirmiştir. Bu nedenle 1988 yılında çekmeye başladığı ve Kahramanmaraş’ın destansı kurtuluş öyküsünün anlatıldığı “Sahibini Arayan Madalya” yönetmenin filmografisinde zirvedir. Bu kadar önemli bir konu, son derece yalın bir dil ve üst düzey estetik anlayışla üstelik “dönem” kriterleri içinde ustalıkla perdeye yansıtılır. Film o kadar büyük heyecan doğurur ki, bir işadamı olan Mehmet Tanrısever sektöre girer ve Çakmaklı ile filmler çekmek üzere anlaşır. Milli Sinema ikinci büyük hamlesini de Yücel Çakmaklı önderliğinde yapar. Ancak bu kez kulvarda yalnız değildir Çakmaklı. Hekimoğlu İsmail’in aynı adlı romanından uyarladığı “Minyeli Abdullah” ile Yeşilçam’a epey sükseli bir dönüş yapar. Minyeli Abdullah sadece gişe başarısı yakalamakla kalmaz aynı zamanda Milli Sinema’nın ikinci ve geniş hamlesinin de işaret fişeği olur. Serinin bir de devam filmini çeken usta yönetmen yine bir ilki yapar ve özel televizyon kanalı için drama çekimlerine başlar. “Bişr-i Hafi-Bir Zamanlar Sarhoştu” ve “Kanayan Yara Bosna” ile hem dizi hem de film çekmeye devam eder.

Toparlayacak olursak; Yücel Çakmaklı sinemaya adımını attığı günden, bu hayattan ahrete intikal ettiği ana kadar hep farklı, öcü ve cesur projelerin insanı, tartışılan bir sanatçı olmuş, ancak hiçbir şey onu bildiği yoldan döndürmemiştir. Öyle ki, merhumun naşının başındaki imam bile, ‘iki film çekilmesini vasiyet etti” şeklinde konuşmuştur. Mekanı cennet olsun!

Evet; suyun da ruhu vardır!

Su kesiksiz hareket, zikir, ahenk, şırıltı;
Akmayan kokar diye esrarlı bir mırıltı.
Kainatta ne varsa, suda yaşadı önce;
Üstümüzden su geçer doğunca ve ölünce.
Necip Fazıl

Güneş Sistemi’ndeki diğer 63 gök cisminden hiçbirinde yaşamın temel şartı olan su bulunmuyor. Bilinen tüm sıvılar ısıları düştükçe büzüşür, hacim kaybederler. Hacim azalınca yoğunluk artar ve böylece soğuk olan kısımlar daha ağır hale gelir. Bu yüzden sıvı maddelerin katı halleri, sıvı hallerine göre daha ağırdır. Ama su, bilinen tüm sıvıların aksine, belirli bir ısıya (+ 4 °C’ye) düşene kadar büzüşür, daha sonra birdenbire genleşmeye başlar. Donduğunda ise daha da genleşir. Bu nedenle suyun katı hali, sıvı halinden daha hafiftir.

Suyun bu özelliği dünya üzerindeki denizler açısından çok önemlidir. Eğer bu özellik olmasa, yani buz suyun üzerinde yüzmese, dünya üzerindeki suyun çok büyük bir bölümü tamamen donacak, göllerde ve denizlerde hiçbir yaşam kalmayacaktı. Bu bilgiler Japon bilim adamı Prof. Dr. Masaru Emoto’nun içinde 70’ten fazla kristal resmi bulunan ‘Message from water’ adlı eserini gördükten sonra daha da anlam kazanıyor. Prof. Emoto’nun suyun biyo–fizikî özelliklerini araştırarak ortaya koyduğu gerçekler insanın tüylerini diken diken ediyor: ‘Su cansız bir madde değil; canlı ve duyguları algılayan kristallerden oluşmaktadır. Su çevresinden pozitif ve negatif bilgileri alır ve ona göre tepki verir.’

Emoto, üç yıl kadar önce mikroskopla yaptığı araştırmalarda, donmuş su kristallerinin dış tesirler karşısında çok değişik şekillerde reaksiyon gösterdiğini keşfetmiş. Bu araştırmalara göre su kristalleri, dış çevre tesirlerinin yanı sıra, müzik, söz ve kavramlara da tepki veriyor. Prof. Emoto, öncelikle su kristallerinin nasıl farklı şekillerde davrandığını, büyüleyici bir yapı göstermesine karşılık, temiz dağ suyunun berrak ve düzgün kristal yapıları ihtiva ettiğini görüyor. Ayrıca, çocukları, su ile konuşturarak su kristallerinin verdiği tepkileri gözler önüne sermiş.
Sonuç insanı hayrete düşürecek kadar çarpıcı: Su, ne kadar sevgi, duygu ve âhenk dolu söz ve musikî ile karşılaşırsa; altıgen kristal yapısı da o kadar güzel ve düzgün olmaktadır. Meselâ çekilen fotoğrafların birinde suyun yanında “şeytan” dendiğinde, kristaller kaotik bir biçime girerken, diğerinde de güzel sözlerle dua edildiğinde, suda, berrak ve estetik yapısı ile mükemmel bir altıgen ortaya çıkıyor. Kitabına koyduğu fotoğraflarla birlikte insan derin bir tefekkür seansına giriyor adeta. (Resimleri buradan görebilirsiniz.)

Suyun bu özelliğini fark ettikten sonra insanın önüne inanılmaz bir deney düzlemi açılıyor. Emoto da öyle yapmış. Hemen musluk suyuyla, kaynak sularını karşılaştırmış. Tahmin edebileceğiniz gibi, özellikle büyük kentlerdeki (Londra, Paris, Frankfurt, Tokyo) su kristalleri deforme olmuş ve daha koyu renge sahip bozuk şekillere sahipken, kaynak suyu kristalleri çok daha enfes ve beyaz şekle sahipler.

Müziğin insan psikolojisi üzerindeki etkisini biliyoruz. Bu konuda kıymetli sanat–bilim adamı R. Oruç Güvenç Hoca’nın çalışmaları da hemen akla geliyor. Güvenç ve ekibi, özellikle ruhsal sıkıntı çeken hastaları tedavi ederken müzik eşliğinde ne kullanıyorlar dersiniz? Elbette ki su! Bir yandan tınısı insanın içlerine nüfuz eden melodiler yükselirken, diğer yandan ekipten iki kişi bakraçlara doldurdukları suları taslarla alıp tekrar döküyorlar.

Emoto buna benzer bir deney yapmış. İki müzik hoparlörü arasına birkaç saatliğine su koyarak suyun donduktan sonraki kristal formlarını fotoğraflamış. Aynı tip su kristallerine önce Beethoven’ın pastoral müziğini dinleten Emoto, su kristalinin çok güzel şekillendiğini, heavy metal müzik dinletilen su kristalinin ise tamamen şekilsiz ve dağınık olduğunu fotoğraflarla tespit etmiş.

Anne karnında suyun içinde 9 ay bekleyen, vücudunun büyük bir kısmı sudan ibaret olan insanoğlu, dörtte üçü sularla kaplı bir gezegende sadece kendisinin bilinçli olduğunu sanıyor. Oysa su kristallerinin bile kalbi var, kulağı var, hafızası var. The Abbys filmini anımsayın lütfen. Okyanusun binlerce metre altındaki o müthiş medeniyet fantasyasını! Sadece kendimiz ya da çocuklarımıza değil; eşyalarımıza, yiyecek, içeceklerimize bile çirkin görüntü, ses izletmememiz, dinletmememiz gerektiğini anlıyoruz. Bu kadar bilgiyi edindikten sonra gel de, Washington’daki sular ile Bağdat’taki su/yağmur/kar arasındaki bahtsız karşılaştırmayı yapma!






Dr. Masaru Emoto - What If? The Movie - Click here for the most popular videos

Masadaki vazo

Bilmem kaç kilometre hızla uzaklara iterken jetin motorları, elimde gazetelerin verdiği aşk mektupları, sevgiliye yazılmış konserve metinlerin tıkıştırıldığı 'Sevgililer Günü' yazıları.

Rüzgârın bir heykeltıraş sabrıyla yonttuğu bulutların üzerinde, aşka, sevgiye, sevgiliye dair sentetik cümleler okumak aşkın evrensel, hatta bulunduğumuz boyutu aşan boyuta yapılan bir haksızlık olduğunu fark ettim.

 'Aşkı neonlamak' diye geçirdim içimden. Işıltılı, göz kamaştırıcı ve hep yüksekte ulaşılmaz gibi duran bir tabeladan bahsediyor gibi yazılar. Sanki bir vazo var karşımızda ve aşk da bu vazoya bakış gibi.

 Oysa neredeyse hiçbirinde vazonun kendisi yok. Biri renginden söz ediyor, diğeri dokusundan, öteki kokusundan. Kimi bir filme benzetiyordu, kimi romana, kimi yapraklarından güneş ışıklarının sızdığı bir ormana ya da kavrulmuş yüreğin dillendirdiği bir şarkıya. Müziğin 'pîr'i Kazancı usta adaşı torununa sesleniyor en yakın duruşla 'Sevdimse seni safvet i vicdan ile sevdim.'

Sanki…

 Sanki sıcaklığı hâlâ çarmıhta hissedilen, ruhu yukarı çekilmiş bir peygamberin ardından bakarcasına saygılı ve başı öne eğik kelimelerin. Ama bir o kadar da kullanılmış yıpranmış anlamlar var sayfalarda. Koltuğundan arkaya doğru 'kaykılarak' oturup poz veren bir yazarın, aşkı et ile saçının arasına kıstırmasına üzüldüm. Kelimeler bazen saf rolü yapıp ortaya çıkıveriyorlar ve onları avlamamızı bekliyorlar. Bilinçli bir kurban olma ya da fedakârlık bu.

Oysa bizim öykülerimizin tamamı avcıyı yüceltiyor. Yaşarken de yazarken de tipik bir Firavunî haz alıyoruz aşktan. Yaşamayıp da yazanlar ile yaşayıp da yazamayanları ayırıyorum tabii… Adam ayakta durup okurlara bakarken, kütüphanesinde biriktirdiği milyarlarca kelimeye acıyorum ben. Yazık!..

Boşuna okuyor satırları, çiçekleri koklaması da boşuna. Vatan okyanusun diğer yanına düşerken, aşkın en çok hasret ile dillendirildiği ifadeler dokunmaya başlıyor insana.

 Ben 'Aşk tekildir' demiştim 'Leprom'da. Ece Ayhan 'İki kişiliktir' diyor şemsiyelere bile bakmadan. Ve aşkın eksperlerini de açıklıyor Siyah derililer. Bu kısa ve temasız yazıyı okusam bile anlam veremeyecek JFK Hava Limanı'ndaki gişe memuru zenci kız 'Happy Valentine' diye, Ece Ayhan'dan selam söylüyorum. Vazonun etrafında donuyor kelimeler. Aşkın türlü hallerini kelimelere giydirdikleri kostümler ile sergiliyorlar. İsmet Özel yapacağını yine yapıyor. işte Ve en umulmadık anda en zayıf yere indiriyor darbeyi 'Aşk gelince cümle eksiklikler biter.'

Ve kafamı iki gün kurcalayacak kesin ve keskin ifade; 'Aşkta her şey düzdür. Aşkla her şey düzelir. Düz değilse aşk değildir, düzgünleştirmiyorsa aşk değildir.'

Bütün bu buğulu kelimelerin tüketildiği ortamda kemanıyla poz veren elindeki yıpranmış kelimelerle ahkam kesiyor John Malkovich kılıklı adam. Aşka bu kadar da zulmedilmez pişmanlığıyla ilk paragrafın bitimine kadar tahammül edebiliyorum. Yazdığı mektubun alıcısına acıyorum. Gövdelerini kuşatan küf yeşili kabuklarıyla çıplak ayaklı ağaçlar utangaç ve telaşlı malikane kontesleri gibi kar taneleri yapışmasın diye eteklerine, dallarını sallıyorlar. Ve ben başının üstünde lodosun hırçınlaştırdığı, Marmara dalgalarının vurduğu Sultanahmet resmi bulunan anlatıcıyı dinliyorum. Resimdeki martılar pîr i faniler gibi minareleri tavaf ederken Sultanahmet'in taştan avlusunda, New York karları yağıyor sanki. Resimden odaya fırlayan martı, depremden beri ilk defa bu kadar hırçın. Rüzgâr nazlanan ağaçları rahatsız edercesine sallıyor.

Tekrar mektuplara dalıyorum.

En ilginci, bir kalp cerrahınınki. Hiçbir insanın tutmadığı, dokunmadığı yakın olmadığı kadar kalbe fiziksel yaklaşıp da bu kadar mı uzak kalabilecek kadar bahtsız olur insan. On yıllar boyunca kesip biçtiği, açıp onardığı bir organa, nasıl bu kadar yabancı olabilir?

Nasıl dehşete düşürmez ki insanı bu sözler; 'Yaşam; Tanrı ile insan arasında oynanan bir satranç oyunudur.'

Hayatı karşılıklı 'rest'leşme veya 'şah çekme'den ibaret sayan bir düşünce kalbi de kesse, beyni de ancak ve ancak kanatır!

 By pass'lı bir kalbin 'aşkı yaşıyorum' zannetmesi gibi bir şey bu. Sebep ve sonuçları var ama yaşayan ve hisseden kalp değil. Devre dışı bırakılmış, giriş ve çıkış sinir uçları birleştirilmiş duyguları ne kadar kalbe mal edebiliriz ki? Etsek bile masadaki vazo gibi durur işte. Uzaktan bakınca güzel gibi görünür o kadar. Renk müthiş, desen harika, estetik mükemmel..

Ama nihayetinde bir vazo işte…

 Parıltılı ama hissiz, ruhsuz ve içi oyuk…

 Aşk bu mudur peki?

(Şubat 2001'de kaleme alınan bir yazı)

Cehalet bir ilmek boyunlarımızda!

Klişe tesbitlerimizden en birincisidir; “Eskiden böyle değildi! Bu kadar ahlaksızlık, bu kadar cehalet, bu kadar suç yoktu…”

Belki kısmen doğru olsa bile tespitin babasını ıskalayan bir saptamadır bu. Esas sıkıntı toplumun ahlaki ve etik değerlerinin aşağı doğru inmesinde değil, kontrolsüz iletişim aparatlarının inanılmaz bir cehalet ve vurdumduymazlık ile bu meselelere dalışındadır sanırım. Eskiden de cinayetler işleniyordu şüphesiz, eskiden de ahlaksızlıklar –belki bugünkü kadar olmasa da- vardı. Geçmişle günümüz arasındaki tek fark iletişimin hızı ve mahremiyet tanımamasıdır. Bugün yetkin olan olmayan, meselenin bilincinde olan olmayan bir çok insan salt “izlenilirlik” kaygısı ile iletişimi adeta bir zehir gibi toplumun damarlarına zerk ediyorlar.

Memleketteki her olumsuz gelişmede sağa sola ‘eğitim şart’ mottosuyla bindirmek işin en kolay yanı. Bir sefer yüzde yüz gerçek değildir bu tespit. Yapılan ahlaksızlıklara, işlenen cinayetlere, hırsızlıklara, yozluklara, suçlara bakıldığında kahramanların tamamının eğitimsiz-cahil insanlardan oluştuğu söylemek gerçeği inkar etmek anlamına gelir. Bu durumda önümüze bir ‘gerçek cehalet’ kavramı çıkıyor ki, o bambaşka bir bahis konusudur sanıyorum: Kimdir gerçek cahil? Erdemi, ahlaki ve vicdani değerleri üst düzey olan bir köylü mü, yoksa elindeki diplamalara, toplum katmanındaki üst düzey yerine rağmen her türlü madrabazlığı, ahlaksızlığı, kimi zaman, cinayeti, rüşveti, irtikapı işlemekte beis görmeyen eğitimli insan mı? İşin bir de eğitim ile öğretim arasındaki fark kısmı var ki, bu bizi bambaşka bir noktaya götürür.



Müge Anlı –muhtemelen- lisans düzeyinde formasyon almış, senelerden beri medya sektörünün içinde, boşanmış olmasına rağmen anne olan, aile kavramını bilen, aile kurumunu içinde yaşamış bir kişi. Muhtemelen bahsini ettiğimiz tüm olumlu ve olumsuz değerlerin farkında. Dahası bunları öğretmen düzeyinde başkalarına öğretecek derecede bildiğinden eminim. Ama stüdyosuna aldığı birkaç insanı yakaladığını düşündüğü bir reyting damarından dolayı birer kobay faresi gibi her gün kafesin bir köşesine sıkıştırıp, onlardan mesleki rant elde etmeye kalkışması az bir ahlaki yozluk mudur?


Patrick Hamilton 1935 yılında bir oyun yazdı. Yaşanmış bir olaydan çıkarak yazdığı oyuna ‘Rope-İp’ ismini verdi. Oyun, bir arkadaşlarını öldürüp sandığa saklayan bir grup gencin, sandığı –mecburen- yemek masası olarak kullanmasını anlatıyordu. Daha sonra (1948) ünlü gerilim filmleri yönetmeni Alfred Hitchcock tarafından filme de alınan Rope, bir cinayete ortak olan insanların yaşadığı vicdanı savrulmaları ve suça ortaklığın getirdiği manevi ağırlığı şahane şekilde anlatıyordu. Kaderin garip cilvesine bakınız ki usta yönetmen bu filminde o güne kadar hiç yapılmayan bir şeyi yapmış, filmin tamamını tek planda, hiç kesmeden çekmişti.

Müge Anlı’nın bol miktarda ucuz kurgu efektleri ve müzik kullanarak yaklaşık 45 gün stüdyodan yaptığı şey Rope filminin ‘remake’i yani ‘tekrarçekimi’nden başka bir şey değil gibiydi. Fark şuydu; Hitchcock bir film yönetmeniydi, Anlı’nınki ise bir televizyon programı. Üstelik Hitchcock olayları anlatırken Anlı’nın yaptığı gibi ‘Author’ edasıyla kimsenin başına vurup, erdem ve ahlak zabiti kisvesine bürünmüyordu.

Sabahın karga kahvaltısı saatinde herhangi bir pedagojik kaygı duymaksızın, bırakınız çocukları, kocaman insanların bile (buna Anlı’nın kendisi de dahildir) gerçekliği algılayıp ayırt edemeyeceği bir formatta yozluk ve çürümüşmüşlüğü program adı altında izleyicinin üzerine boşatmak in az işlenen konular kadar çirkin, yakışıksız; tehlikeli ve suç (olması gerekiyor)dur.

Acı ki, olayı bir film öyküsü gibi özetlemek durumundayım; Dilber isimli bir anne Ümit isimli bir baba… Ve kayıp bir çocuk; ismi Muhammed… Baba umarsız ve saf (temiz değil) … Eşinin fuhuş yaptığını duyduğu halde inanmıyor. Anne cahil, baba cahil. Babaanne, dede, kayın birader, baldız, komşu, arkadaş… Hepsi aynı sefalet perdesinin kahramanları. Müge Hanım böylesi bir tabloda gardı düşmüş boksöre girişir gibi girişiyor. Oysa kayıp bur çocuk var, program formatı da bu olması lazım! Kayıp insanın bulunması için çaba lazım sözde! Ama özel hayata dair karpuzlar vuruluyor yere ve çekirdekleri ayıklanıyor günler ve günler boyu.

Sonradan öğreniliyor ki, çocuk ilk günden öldürülmüş ve cesedi bir tarlada çürüyor. Tıpkı ilk filminde sandığın içindeki ceset gibi. Stüdyodaki kendini en bilgili zanneden sunucu, avukat ve akademisyen dışında neredeyse herkes aslında kayıp filan olmadığını biliyor. Katil ve suç ortakları rol kesiyor, sunucu ve kanal reyting damıtıyor.

Bu nasıl bir pejmürde kurgudur!

Sorun eğitimsizlik değil kanaatimce, cehallettir farklı boyutlarıyla. Ve o cehalet ki bir ip gibi boyunlarımızda sıktıkça sıkıyor fondotane bandırılmış boyunlarımızı…

Yazık ki ne yazık!

Sütünden tatlı mıdır anne bu hayat?

Bir kadını al onu yont yont anne olsun
Her kadın acıma anıtı bir anne olsun
Çocuklara açılan mavi kırmızı pencere anne
Sen bu şehrin sokaklarından geç sonsuz pencerelerle
Bir insanı al onu çöz çöz çocuk olsun
Sezai Karakoç

Albümlere sığınıyor insan bazı zamanlarda... Ve albümlerde çocuklar annelerine, anneler kocalarına sığınmış, soğuktan sobaya sığınan titrek kediler gibi...

Yıllar önce... TRT’nin tek kanal olduğu dönemde... Askerler isimli bir belgesel dizi izlerken konuşuyordu bir ecnebi gazi. Söylediği şu cümleleri hiç unutmuyorum: ‘Bilmiyorum kaç kişi ellerimde can verdi? Kaç silah arkadaşımın künyesini elimle çıkardığımı unuttum. Ama şunu söyleyebilirim; can veren arkadaşlarımın hemen hepsi son nefeslerinde, ahh anneciğim ölüyorum nerdesin, dediler!’ Şairin; ‘Aşk, o bir masalmış, yalanmış meğer/ Seven bir kalp için sığınacak yer/ Yalnız o kucakmış, yalnız o dizmiş/ İnsanlar ne kadar merhametsizmiş!’

İskoçya’nın Dundee kentinde bulunan Ninewells Hastanesi’nde görevli bilim adamları, emzirmenin olumlu ve olumsuz yanlarını araştırmışlar... Araştırma kapsamında 11 ila 14 yaşlarında 159 çocuğu inceleyen bilim adamları, ilk haftalarda katı besinlerle beslenme ile ergenlik çağındaki kalp rahatsızlıklarının birbiriyle bağlantılı olduğunu ortaya çıkarmış. Bilim adamları, çocukların yüzde 20’sinin kan şekeri ve kolesterol değerlerinin normalden yüksek olduğunu hayretle görmüş. Kalp krizinin temel nedenlerinden biri olarak bilinen kan damarlarındaki belirgin değişikliklerin de çocukların yine yüzde 20’sinde tespit edildiğini belirten bilim adamları, damarlardaki değişikliğin emzirme süresiyle bağlantılı olduğunu söylüyor. Sadece katı besinlerin kalp krizi riskini artırmadığını belirten bilim adamları, ilk haftalarında süpermarketten alınan sütle beslenen kişilerde de yüksek kolesterol riskinin arttığını da raporlarına eklemiş.

Oksitosin isimli bir hormondan bahsediyor bilim. Diğer ismine ‘Sevgi Hormonu’ da deniyor ve bu hormon sadece annelerde bulunuyormuş. Hatta ünlü Stern Dergisi bu konuyu kapak yaparken, farelerle ilgili bir deneyi yayınlamıştı. Beynine oksitosin aşılanan dişi fareler, kısır oldukları halde, bu işlemden iki saat sonra annelik içgüdüsü gösteriyorlar. Dişi fareler hemen birer yuva yapıp başka farelerin yavrularını yalayarak sevmeye ve onları kollamaya başlıyor. İşin asıl ilginç yanı oksitosin aşılanan erkek farelerde bile annelik dürtüsünün ortaya çıkması. Doğum gibi fiziksel acısı son derece yüksek olan bir olayın bile oksitoksin sayesinde anlaşılmaz bir haz seansına dönüştüğünü gösteriyor araştırmalar. Ve hemen sonra anne sütü vasıtasıyla bebeğine geçiyor.

‘Önce anne doğurdu çocuğu acıya/ Sonra çocuk acıya anneyi ve ölümü kattı’ diyor şair.. ‘Her çocuk annesinin hayal gücüdür’ biraz... Nazım, Abidin’e sorduğunda mutluluğun resmine dair, ‘gül yanaklı bebesini emziren anneciğin melek yüzlü resmini’ parantezin dışına atmış. Görüldüğü gibi, şair gibi naif ruhlu olması gereken yapılar bile ıskalıyor anne ile sevgi arasındaki ilişkiyi.

Gazetelerde beyazlaşmış saçlarını okşadığı yavrusu için ağlayan pamuk saçlı annelerin resmi yok! Kaşığa sinen anne kokusunu anlamıyor herkes. Gece kolları gibi sararken annenin bedenimizi, uykunun bilmem kaçıncı bodrumunda çıkıveriyor anneler karşımıza. Ben gidiyorum oğul diyor tiz, ancak güçlü sesiyle. ‘Üstünü son defa örtmeye geldim.’

Anadolu annesi geliyor bugün hep aklıma. Batılı kadının düştüğü, ‘mükemmel annelik’ tuzağına düşmeden, bilinmez bir sevk–i ilahi ile saran bebeğini. Ve bugün Batı toplumunun her ne kadar tüketim köleliği için ürettiğine inandığımız günlerden bir gün olsa da, belki farkında olmasa bile annelerimiz günün kendilerine adanmış bir gün olduğunu, çocuk kokan ellerine koklayarak sarılmak gerek mutlaka. Çocuklarına babalık, çocuklarının babasına analık yapan bir ananın çocuğu olarak ben öyle yapmak istiyorum çünkü.

Evren teneşirde çıplak bir ceset!

Aslında nokta başlı başına bir felsefi metafordur. Başlangıç ve bitiş menzilidir nokta. Boşluğun tam zıddıdır da. Varlıktır yani. Hele ki yazı da… Harfe değer, kelimeye anlam katar. Yanlış yerde kullanıldığında Halık’ı (Yaratıcı), Halık (Berber) yapar misal olaraktan. Küçükken gittiğimiz klasik Kur’an derslerinde rahlenin öte yanındaki hoca söyletirdi; ‘Cim karnında bir nokta’ diye. Tuhaftır o günlere dair milyon tane hatıra şimdi unutulmuşken, yaptığı açıklama hala aklımdadır; “Cim kocaman bir dairenin ağzı açık kısmıdır ve nokta ondaki küçüklüğe rağmen beğenmişliği, bedbinliği ifade eder. Nokta Cim’in kocaman boşluğunda sadece bir noktadır ama merkezdir, dahası onu diğer harflerden ayıran (Ha, Hı) noktanın bulunduğu yerdir.” Çocuk aklımızı aşan bir ağırlıktaydı belki bu yükleme ama etkileyiciydi. Matematikte ise durum daha çetrefillidir. Hemen her tanımda vardır ama kendisinin matematiksel bir tanımı yoktur!

Derviş Zaim son filmi Nokta’da nicedir yürüdüğü arayış yolunda önemli bir yere ulaştığını görüyoruz. Yönetmen Tabutta Röveşata ile başlayan arayışında Filler ve Çimen ile alenileştirdiği gelenekselin –Çamur’daki tutmayan mayayı geçersek- derin sularında kulaç atmayı Cenneti Beklerken’de kendine has bir stilizasyon şablonuna oturtmuştu. Nokta’da ise epey mesafe aldığını gösteriyor herkese.

Üstelik başı sonu belli bir de öyküsü var filmin:

Ahmet, arkadaşı Selim'e aileden kalma paha biçilmez Kuran'ı satabilmesi için yardım etmeye karar verir ve onu mafyadan tanıdığı kişilerle tanıştırır. Ne var ki, karanlık adamlar Selim'i kaçırır ve babası Veli Hoca'ya, oğlunun hayatı karşılığından 13.yüzyıldan kalma Kuran'ı kendilerine vermeleri konusunda şantaja başlarlar. Her ne kadar Veli Hoca oğlunu kaçıran adamların isteklerini kabul etse, bu oğlunun canını kurtarmasına yetmeyecektir. Mafya Selim'i öldürmüştür. Bunun üzerine Ahmet, işe karışan eşkıyaların hepsini öldürür.

Ahmet, bir süre sonra Selim'in ailesini bulmaya ve onlara gerçeği söylemeye karar verir. Ne yazık ki Selim'in babası ölmüştür. Daha sonra amcası Hamdullah Hoca'yı bulur, ancak ona da gerçeği söylemeyi başaramaz. Onun yerine yaşlı adamın yardımcısı Mümin'e geçmişteki olayları anlatır. Mümin kendisine saldırınca Ahmet kaçar. Veli Hoca'nın evine gider ve Kuran'ı kızına bırakır.

Aradan zaman geçer ve Ahmet yeniden Veli Hoca'nın evine gider. Orada Hamdullah Hoca ve Mümin'in eline düşer. Amca ile Mümin, Ahmet'i sorgulamaya ve Kuran'ın eksik parçasının yerini öğrenmeye çalışırlar. Ahmet onlara Selim'in gömüldüğü yeri göstermeyi önerir. Bunun üzerine Hamdullah Hoca, çektiği acının yeterli olduğu düşünür ve Ahmet'i affeder. Ahmet, Selim'in gömülü olduğu yeri gösterdikten sonra uzaklaşmaya çalışır; ancak yorgunluğu buna engel olacaktır.
Gerek çekim tekniği, gerek kadraj tercihleri ile gittikçe ‘şahsına münhasır’ bir noktaya taşıyor kendini Zaim. O kadar çok katmanlı bir anlam deryasının içine salıyor ki bizi, bir yandan işin adli boyutu ve öykünün ilerlemesiyle meşgulken zihnimiz, diğer yandan bol miktarda imgelem ve metaforlar ile filmdeki entelektüel derinliği alabildiğince diplere yolluyor ve alınan hazzı katlıyor.


O kadar ki filmi izledikten sonra, yanımdaki ahbabım gülümseyerek, ‘bir yönetmen ancak bu kadar ismiyle bütünleşebilecek bir film çekebilir’ dedi. Görsel, biçimsel ve içerik olarak kendinden önceki filmleri de destekleyip, zaman zaman tamamlayıcı, hatta kapsayıcı boyutlara ulaşan nokta Derviş Zaim sinemasının peşine düştüğü anlam yolculuğunda zirveyi zorluyor.
Filmi izledikten sonra bir TV kanalında yine gelenekselden yola çıkarak ‘Gölge oyunu’ metaforu üzerine çalıştığını, hatta bu konudaki senaryosunu tamamladığını söyleyen Zaim, sanırım bu kez gölgeler üzerine ‘varlık-yokluk’ muvazeneleri gibi daha derin ve tehlikeli sulara kulaç atacak.

Takip etmek lazım bu anlamlı yürüyüşü…



- The most amazing home videos are here

Film ummanının hikayesi

Sinema meraklılarının, sinema üzerine yazanların ve sinema endüstrisinden birçok kişinin 'başucu web sitesi', internet devi IMDB'nin öyküsü. Bir film fanatiğinin hobisinin, uluslararası büyük bir işe uzanışı..

Biri size filmlerle ilgili bir soru sorduğunda cevabı bilmiyor ve de vahiy gelir umuduyla gevelemek istemiyorsanız söylenecek ilk şey, "IMDB'ye baktın mı?" Bu, "Bilgisayarı açıp kapatmayı denedin mi?" demeye benziyor. Verilecek en kolay, en ucuz cevap gibi görünmekle birlikte, çoğu kez, hatta IMDB (Internet Movie Database) söz konusu olduğunda neredeyse her seferinde işe yarıyor. IMDB'nin milyonlarca kullanıcısı ise, IMDB'siz günleri hatırlamak bile istemiyor. Beynini veritabanına dönüştürmüş, jenerik ezberleyen bir sinefil olmaksızın ıncık cıncık bilgilere ulaşabilmenin mertliği bozduğunu düşünüyorsanız bile, film bilgisi iddialaşmalarını hakça, üstelik de tez elden nihayete erdirebilecek 'kudrette' bir kaynağın varlığı rahatlatıcı. Kaldı ki, kişisel arşiv ve birikimi, otistik hafızası yahut her yıl yenilenen yabancı film rehberleriyle karşılanamayacak bir kılavuz IMDB. Hollywood odaklı, o ayrı.

Meraklısının ilk durağı

Türkiye'de internet yaygınlaşırken IMDB çoktan kurulmuştu ve net'e bağlanan sinema meraklılarının birbirine 'ihbar' ettiği ilk adres, www.imdb.com'du. İlk günler amaçsızca, konu özetlerinden yapım tarihlerine, 'x' temalı filmlerin listesine, eksiksiz filmografilerden 'kim kiminle kaç kere çalışmış'a ve akılda kalıcı repliklere kadar akla gelen veya gelmeyen onca dataya zort diye ulaşabilmenin şımarıklığıyla, avare gezintilerle geçti. Malûmatfuruşların tapınağı gezmekle bitecek gibi değildi. Yok yoktu, ne alırsan bedavaydı. Fakat anladığımız kadarıyla ne verirsen bedava değil. IMDB'ye, filmlerle ilgili eksik bilgileri girmeniz mümkün. Ki genellikle dünya sinemasındaki yeri kısıtlı olan ülkelerin filmleri hakkındaki bilgiler, bizzat o ülkenin vatandaşlarınca sağlanıyor. Ama fotoğrafa gelince iş değişiyor. Bunun birinci el tanıklarından biri ise, siteye Türk oyuncuların fotoğraflarını girmek isteyince para talebiyle karşılaşan, Radikal'in Internet yazarı Serdar Kuzuloğlu.

Ufak tefek çatlaklara rağmen, IMDB kullanıcılarının 'şu eksik, bu yanlış' diye söylendikleri enderdir. Çünkü IMDB'nin, herhangi bir konuya adanmış en kapsamlı site olması kuvvetle muhtemel. Sitede, örneğin herhangi bir janr hakkında derinlemesine fikir edinmek mümkün değil ama, arama usulünün pratikliğiyle, araştırmaya başlamak için çoğu kez iyi bir çıkış noktası; olmadı iyi bir 'destek ünitesi'. Fakat yine de kişisel bir süzgece veya ek kaynaklara sahip değilseniz, IMDB'de gezinmek, bilmediğiniz bir dilden sözlük aracılığıyla çeviri yapmaya benzeyebilir.

IMDB, (çoğu kez) güvenilir bir kaynak olarak, kişisel merakını gidermek isteyen sinemaseverlerle sınırlı kalmayan bir kullanıcı kitlesine sahip. Sinemacılar ve sinema yazarlarının 'başucu sitesi' konumunda. Hollywood'da yapımcılar, endüstriden biriyle görüşme yapacakları zaman, onun hakkındaki ilk bilgilere IMDB'den ulaşıyor. Kimi az tanınmış oyuncular da, kendi biyografilerini göndererek tanıtımlarına katkıda bulunuyor; siber sinema külliyatı büyümeye ve (biraz ürkütücü biçimde) rekabete gelmemeye devam ediyor.

Nasıl başladı, nasıl gelişti?

Site, kişisel bir manyaklığın neticesinde kurulmuş. İngiliz bilgisayar ve film fanatiği Col Needham, 1993'te sinema veritabanını internete taşımadan önce, filmlerin çetelesini kendisi için tutuyormuş. Needham, Jaws'u izledikten sonra denizden korkmaya başlamış, Star Wars'la kendinden geçmiş, Alien'la irkilmiş, Hitchcock hayranı, sıradan bir sinemasever. Ama o kadar da sıradan değil. Needham tipik bir cumartesi gününde arka arkaya 10 film, bir yılda da yaklaşık 11 bin kadar film izlermiş. Haliyle hangi filmi izleyip hangisini izlemediğini karıştırmaya başlamış. Böylece 23 yaşında, arkadaşlarının da hizmetine sunabileceği, video dükkânına giderken aynı filmi ikinci kere kiralamamak için yanında götüreceği kişisel bir veritabanı oluşturmuş. "Bu fena halde moronca bir şey ama sonunda hayırlı oldu," diyor.

Amazon'la ortaklık

Needham hobisini paylaşma ihtiyacı hissettiğinde, 1989'da, internet kavramı henüz çok yabancıydı. O zamanlar bir üniversitenin film tartışma grubuna katıldı. Üyelerin neredeyse tamamı, Amerikalı erkek kolej öğrencileriydi. Favori konularından biri de -tahmin edileceği üzere- çekici aktrisler ve hangi filmlerde oynadıklarıydı. Çok geçmeden, bu delikanlılar kişisel veritabanlarını tartışma grubuna bağışlamaya başladılar ve aktrislerin iz takibi aktörlerinkine, oradan yönetmenlere, senaristlere, görüntü yönetmenlerine, konu özetlerine sıçradı.
1993'te, türünün ilk örneği olan bu veritabanı, Cardiff Üniversitesi bilgisayar bölümünün yardımıyla Web'e taşındı. Web trafiği, Cardiff'in sunucu kapasitesini aştı ve Needham daha fazla üniversiteden destek istedi. '95'te, internet almış başını giderken, Needham Web sitesindeki trafiğin birkaç haftada bir ikiye katlandığını fark etti. O esnada gönüllü editörleri iş yükü altında ezilmekteydi.
"Çok zor bir kararla baş başa kalmıştık. Vazgeçip eğlenceli bir beş yıl geçirdiğimizi mi söyleyecektik, yoksa bundan bir iş mi çıkaracaktık?," diyor Needham. "Şunu da unutmamak lazım ki, o dönemde internetten ticari anlamda çok az yararlanılıyordu. internet kullanıcılarının genel tavrı reklamlar konusunda çok katıydı; İnterneti ele geçirmesini istemiyorlardı."

Ocak 1996'da, Needham imdb.com'u ticari bir web sitesi olarak açtı. Birkaç hafta sonra ilk reklam kampanyasını satmıştı. Reklamların devamı geldikçe, yeni sunucular satın alıyordu. IMDB'nin sinemayla ilgili ilk reklam kampanyası Independence Day için yapılmıştı ki, bu bir kilometretaşı oldu. Needham ve gönüllü editörleri işlerini bırakıp IMDB için tam zamanlı çalışmaya başladılar. Artık anonim bir şirketin maaşlı çalışanları olmuşlardı.

1998'de, ayda 18 milyondan fazla ziyaretçisiyle, IMDB dünyanın en büyük web sitelerinden biri haline gelmişti. Nihayetinde, Amazon.com'un kurucusu Jeff Bezos Needham'ı arayarak ortaklık teklif etti ve iki site, kullanıcılarını birbirine yönlendirmeye başladı. Tencere ve kapak, bir miktar tekel kokusu da yayabilecek şekilde, birbirini bulmuştu. IMDB'de bilgi, Amazon'da alışveriş hesabı...

Nasıl çalışıyorlar?

IMDB editörlerinin büyük kısmı Britanya ve Seattle'da. İsviçre, Almanya ve Ortadoğu'da da IMDB'ciler mevcut. Kimisi evinde çalışıyor. Hepi topu 100 kişiler. IMDB'nin yönetici editörü Keith Simanton, siteyi genişletmek konusunda çok gayretli olduklarını söylüyor. "Ama tabii nelerin eksik olduğunu da biliyoruz. Bu da bizi deli ediyor ve o bilgileri ele geçirmek için yırtınıyoruz." Hollywood'un içindeki casuslar ve güvenilir kullanıcıların da büyük katkısıyla. IMDB'yi IMDb yapan, gelen bilgileri sabır ve itinayla seçip ayırma süreci. En çetrefil işlerden biri de, yanlış ve yalan kategorisindeki bilgilerin ayıklanması. Bir de, neyin gerçek anlamda bir film olup olmadığı meselesi var. Sonuçta biri çıkıp "Anneannemin doğum gününü çektim 200 kişiye izlettik", Sibel Tunç ise "Türkiye'nin ilk parapsikolojik korku filmi İki Dünya Arasında'yı çektim ve üstüne gösterişli bir gala yaptım," da diyebilir. Bu konuda, filmin gösterime girmiş ya da bir festivalde gösterilmiş olması gibi kriterleri var.

Vefa ve adanmışlık

Biliyorum gündemimiz yoğun. Dünyanın her türlü hali ile ülkemizin her zamanki hali birleşince bir yazar için işlerin kesat olması mümkün değil. Dahası, okurunuz yılların verdiği alışkanlık ile bekler sizden gündeme dair görüşlerinizi.
Sözgelimi Genelkurmay Başkanı'nın toplantısına dair, dağ başında akreditasyona dair, Ergenekon günlüklerine dair, 'holding medyası'nın internet uzantısı ile Ergenekoncular arasındaki pek işaret edilmeyen işbirliğine dair fikirlerinizi merak eder...

Biz ki, güzelim 1 Mayıs'ı bile bir şiddet ve öfke gösterisine dönüştürmeyi 'özgürlük ve hak' zannederiz... Oysa bir yandan bahardır gelen, uyanmaktadır toprak ve insanlığın her türlü kötülüğüne inat bir uyanış vardır her yerde. Şimdi sizden bir şey yapmanızı rica etsem. Şöyle mesela; sırtüstü uzansanız bir yere ve hiç kımıldamasanız, sadece gözleriniz. Ne hareket, ne konuşma... Birkaç dakika değil üstelik, mesela bir saat filan yapsanız, yapmaya çalışsanız bunu. Neler olur biliyor musunuz? İlk birkaç dakika içinizde birtakım kıpırtılar başlar. Sonra karıncalanmalar, kaşınma hissi. Israrla devam ederseniz işkenceye dönüşmeye başlar. Ve birkaç saat sonra ruh dengeniz bozulma yoluna girmiştir bile.Yeşil sahaların efendi ve çalışkan oyuncusu Sedat Balkanlı tam 12 yıldır böylesi bir durumdaydı. Ve biliyor musunuz özellikle bu tür yatağa mahkûm hastalıklarda belki hastadan çok daha fazla onun bakımını yapan insanların hali perişan oluyor. Psikolojileri bozuluyor, bedensel rahatsızlıkları başlıyor, geceleri ile gündüzleri birbirine karışıyor, hayatları altüst oluyor. Zira bir yandan hastanın bakımını yaparken diğer yandan hayata tutunmak zorunda kalıyorlar. Hem gündelik geçimlerin tedarikiyle uğraşıp hem de hasta ile ilgilenip, onun moralini yüksek tutmak inanılmaz zor ve her faninin altından kalkabileceği bir yük değildir. Rahmetli babamdan biliyorum, 15 yıla yakın yatağa mahkum yaşadı ve onun bakımını yapan annemi çok kez odanın bir köşesinde sessiz sessiz ağlarken buldum.

Sedat Balkanlı vefat etti. Tam 12 sene süren bir mücadele, çile ve ızdırap. Eşi Şükran Balkanlı'yı bu yüzden inanılmaz büyük bir hayranlıkla takdir ve tebrik ediyorum. Normal bir insanın birkaç saat bile tahammül edemeyeceği bir sıkıntıyı 12 yıl göğüslemek herkesin harcı değil inanın bana. İşte mayıs ayındayız ve Anneler Günü'ne bir şey kalmadı. Çocuklarına annelik yapmak her kadının doğasında olan bir şey, ama kocasına, kardeşine annelik yapmak durumunda kalan anneler daha bir değerlidir benim gözümde. .

Öyle bir kadın düşünün ki, doktorlar "üzgünüz ama bu durumuyla en fazla iki yıl yaşar" dedikleri bir hastayı ilgisiyle 12 yıl yaşatabiliyor. Şüphesiz canı veren de alan da Yüce Yaratıcı'dır, amenna! Ancak sebepler dairesinde bakım, ilgi ve yakınlık da işte böyle neticelere sebep olabiliyor.

Rahmetli Sedat Balkanlı bu nedenle çok şanslıydı bence. Cenab-ı Allah onun temiz ruhuna, iyi kişiliğine ödül olarak, daha bu dünyadayken pırıl pırıl ve fedakâr çocuklar ve bir eş vermişti ona. Kolay değildir inanın, biz uzaktan takdir eder, her gördüğümüzde ve aklımıza geldiğinde gülümseyerek tebrik ederiz bu tür kahramanları. Ama acı içten içe yıkar bu durumlarda, kemirir, bitirir...

Anneler Günü'nü kutlayacak dünya çok yakında. Büyük büyük insanlar söylevler söyleyecek, nutuklar atacak, yazarlar kaleme sarılacak anneliğe dair. Kutsayıp, yücelteceğiz annelik kavramını. İşte yaşayan bir örnek Balkanlı ailesi... Afişlere konulacak, konuşmalara girecek, parmakla gösterilecek. Vefaya, adanmışlığa, sabra ve tevekküle dair. Sevgili Sedat'a Rabb'imden rahmet diliyor ve Şükran Balkanlı Hanımefendi'nin ellerini tüm erkekler adına minnettarlık ve şükranla öpüyorum

Pornografik bir şiddet gösterisi: Martyrs

Mizahçı Vedat Özdemiroğlu’nun ‘Türkçe Sözlü Hafif Komik’inde duymuştum sanırım. Laf belgesellerden açılmışken konuğu, ‘Çok vahşi, hayvanların birbirini parçaladığı belgeselleri izleyemiyorum’ dediğinde Özdemiroğlu, ‘O bize göre vahşet, hayvanlara göre doğalarında olan bir yaşamsal eylem’ türü bir cümle söylemişti. Belki yanlış olan insanların belgesel adına bu şiddete tanık olmasıdır bilemiyorum. ‘hayat hakkı’ dışında öldürme eylemi canlı olarak bir tek insanoğluna has bir sapma sanıyorum. Şiddet elbette bir takım nedensellikleri içerir ancak, nedensiz şiddeti de özellikle günümüz insanı artık her gün görebiliyor. Hatırlayalım 8 MM filmini. Kahramanımız pornografi sektöründeki ölüm kusan suçluyu yakaladığında ne demişti katil; “Söyleyeceğim hiçbir şey gece rahat uyumanı sağlamaz. Dayak yemedim, taciz edilmedim, annem fiske bile vurmadı, babam elini kaldırmadı… Ama ben böyleyim, hepsi bu kadar…”

Başını Hollywood sinemasının çektiği son dönem sinemasında şiddeti hiçbir perdeleme ya da estetize etme kaygısına düşmeden, yalın bir şekilde izleyiciye aktaran film furyası var. Cabin Fever’den Testere serisine, Hostel’den Teksas katliamı’na kadar bir dolu film Dario Argento filmlerine bile rahmet okutur hale geldi. Bu trend ne kadar sürer bilemiyorum ama oysa sanat keyif veren bir alan olmalı. Mide bulantısından çok haz vermeye, iğrendirmekten ziyade keyif almaya odaklanmalı.

Belki modern çağın insanlığı getirdiği bir noktadır tam bilemiyorum. Neredeyse her akşam bir haber bülteninde güvenlik kameralarından ekrana boca edilen ‘dakika dakika gerçek ölüm’ün doğal sonucu olarak da sinema şiddet ve ölümü bir adım yukarıya çekerek izleyicinin gündelik yaşamda şahit olamayacağı bir şok ile bir tepeyi elden bırakmak istemiyor olabilir.

Aslında bir Fransız-kanada ortak yapımı olan Pascal Laugier’in “Martyrs- İşkence Tarikatı” filmi tüm bu olan bitene karşı muazzam bir karşı duruşun filmi olabilecek bir açılışa sahip. Modern ve mutlu bir ailenin sabah kahvaltısı sekansı ile açılıyor. Derken kapı çalıp içeri giren genç bir kız tüm aileyi bizi meraka düşüren (nedenli olduğunu belli ederek) şiddet ile yok ediyor. Daha sonra olay yerine çağırdığı arkadaşı vasıtasıyla genç kızın geçmişinde korkunç bir yaşanmışlıktan dolayı duyduğu öfke ve intikam hissiyle bunları yaptığını anlıyoruz. Filmin senaristini bu da kesmiyor ve işin içine bir de şizofreni katıyor. Tam bunun üzerine gideceğimizi tahmin edecekken olmadık bir şekilde açılan dehlizler, zindanlar ve sistemli işkenceler ile yüz yüze kalıyoruz. Kanı kan, öfkeyi öfke, şiddeti şiddet ile bastırıyor film.

Gerçi bir noktadan sonra film yapımcıları da çıkışsızlığı görmüş olacak ki, işin içine aristokrasinin bireysel arınma boyutunu da eklemeye kalkışıyorlar. Ancak bu durum filmi tamamen zıvanadan çıkarıyor ve perdede bir sanat eserinden ziyade mezbaha görüntüsü kalıyor.

Dediğim gibi ilk başta farklı bir halet-i ruhiye ile izleyicinin dikkatini çekmeyi başaran Martyrs, ilk değişimi iki hemcinsin dayanışmayı aşan ilişkisine çevirmekle yapıyor. Ancak kısa süre sonra bu durum da değişiyor ve çocuk istismarı sayılabilecek Lucie’nin öyküsüne dönüşür gibi oluyor. ‘Oluyor’ diyorum zira yönetmen yine direksiyonu kırıp bu kez Hanekevari bir burjuva eleştirisine dönüştürüyor filmi. Ve izleyiciyi durduğu hiçbir yerde rahat bırakmayarak oradan oraya zıplatıp, kendini darmadağın ediyor İşkence Tarikatı.

Açıkçası bu tür filmlerin bir neden mi yoksa sonuç mu olduğunu tam çözemiyorum. Medyanın özellikle bugünlerde sıklıkla yaptığı ‘şiddetin pornografileştirilmesi’ çabasının bir uç örneği olan film aklıma hep ‘Münevver Karabulut Cinayeti’ni getirdi. Hani şu başı kesilerek, gitar çantasında çöplüğe atılan kız. Cinayetin işleniş şekli başlı başına bir vahşet iken, görsel medyanın bunu bir çeşit pornografileştirerek tiraj-rating elde etme çabası ile İşkence Tarikatı’nın ‘şiddet öyle değil böyle pronolaştırılır’ gösterisi gibi duruyor.

Nietzsche’ümit, kötülüklerin en kötüsüdür, çünkü işkenceyi uzatır’ der. Elbette insanın hayatı algılayışıyla doğru orantılı bir tespittir bu ancak, film ilk çeyreğinden itibaren de yakalanan iyi damar üzerine gidilebileceğine dair ümidimizin işkenceye dönüştüğü bir formata bürünüyor film. Burjuvazinin tatminsizlik düzlemindeki kafa karışıklığıyla dikilmeye çalışılan bu yırtık, Yönetmen (elbette senaristle birlikte) filmi kurtarmak adına felsefeye sığındıkça işi daha da batırıyor ve Funny Games tadına dönüşebilecek bir filmi çamura bulayıp izleyiciyi evine uğurluyor. Yazık olmuş.

Martyrs (2009) movie trailer
Yükleyen movietrailer09