Tek şeker!

                      "Nene" dedim;

                               "Mutluluk?"

                            Durdu ve
                                        "Oğul, açık olsun çay" dedi...

Belki üstümüzden Zürafa geçer!

Sizi bilmem ama teknolojinin gelişmesiyle özellikle animasyon sektörü -bir yönüyle alkışlıyoruz elbette- gittikçe insani sıcaklıktan uzağa düşüyor. Fantastik hayvanların, oyuncakların, arabaların insani hislerle bezenmiş hikayeleri, belki tek başına sıcak ve güzel görünebilir ama 'fıtrî-doğal' olandan uzaklaştırdığını düşünüyorum. Hele bir de buna 3D teknolojisi eklenince sadece ırklar, türler, cinsler birbirine girmiyor, nevzuhur yaratık modelleri de arz-ı endam ediyor ve gerçeklik ile fantastik olanın sınarları birbirine karışıyor. 

İş bu nedenle, klasik iki boyutlu animasyonlara gün geçtikçe daha çok hasret duyuyoruz. Bilvesile Aslan Kral'ı hasretle yad ederim.

Fransız yapımı 'Zarafa-Zürafa' teknik ve estetik olarak hasretini duyduğumuz türden bir animasyon.  Sadece iki boyutlu ve klasik çizgi film formunda oluşuyla değil, içerdiği hisler ve anlattığı hikayenin temelleri anlamında da klasik damaklara hitap ediyor.

Hikaye hiç yabancı değil aslında: 19. Asrın sonlarına doğru Afrika'nın ücra köylerinden birinde köle tacirleri ve hırsızlar cirit atmaktadır. Maki ve Soula esir olarak düştükleri köle tacirinin kampında tanışırlar. Köyleri yakılmış, akrabaları katledilmiştir. Maki özgürlüğüne düşkün bir çocuktur ve kamptan kaçar. Bir süre sonra bir zürafa kabilesiyle yolu kesişir. Ama kötü kalpli tacir onu gelip bulur. Sürünün lideri olan zürafayı da öldürür. Sıra tam Maki'ye gelmiştir ki, gizemli çöl tuaregi Hasan girer devreye. Taciri kovar. Öldürülen zürafanın çocuğunu ise Mısır Paşası'na götürmek üzere alı koyar. Maki ise ölen zürafanın ruhuna, çocuğunu koruyacağına söz vermiştir ve Hasan'ın peşine takılır. Etkileyici bir yolculuk sonrasında İskenderiye'ye ulaşan üç hayvan, iki insandan oluşan kafile burada başka bir görev üstlenirler; zürafa Fransa Kralı'na, Mısır'ı Türkler'den kurtarmak karşılığında hediye olarak götürülecektir. Marsilya'dan Alpler'e, oradan Paris'e uzanacak heyecanlı yolculuk başlar. Bu esnada köle taciri ve sadık köpeği Hamok da kahramanlarımızın peşini bırakmayacaktır.

Bir hikaye çölde geçiyorsa 'epik' olması kaçınılmaz oluyor, ki Zürafa bu anlamda müzik tercihlerini de, hikayenin gelişimini de epik türe uygun olarak seçmiş. Ve elbette bir yol filmi…

Temel karakter seçimleri yerli yerinde ve işin kuralına uymaktan milim sapmıyor.  Filmin biraz kısa oluşunun nedeni, hedef kitle profili önemsenerek yan öyküleri fazla derinlemesine ele almaması. Ki bu da akılcı bir tercih gibi görünüyor.

Format animasyon olunca temel karakterleri uçlara çekmenin hiç bir mahzuru olmuyor. Zürafa da böyle yapıyor aynen. İyiler de, kötüler de alabildiğince sivriltiliyor ve en uç noktalarına yerleştiriliyor arketiplerin. Bu anlamda Köpek Hamok tiplemesi önemli bir yer işgal ediyor filmde.

Tema belli aslında; "insanın insana yapabileceği kötülük ve hayvan-insan dostluğunun her türlü zorluğu aşabilmesi." Zürafa, buna ilaveten, çocuksu bir Maki-Soula etkileşimi koyuyor ki, her kültürde bunun karşılığı var. Doğru tercih yani.

Ne var ki, büsbütün tutarlı ve kusursuz değil film. Hatta bazı önemli ve tehlikeli zaafları bile bulunuyor. İnanca yaklaşımında gösterdiği tarafsızlık ve özeni, tarihe yaklaşımında görmüyoruz Zürafa filminin.

Klasik bir çöl ve köle hikayesi izlerken, kendi içinde, iyiler, kötüler ve kahramanlarla ilerliyoruz. İskenderiye'ye geldikten sonra tekrar devreye giren anlatıcı, filmin rotasını değiştiriyor birdenbire. Tarihi gerçekliği bükerek öykümüze hizmet etmesini istiyor yazarlarımız. Ve bunu yaparken de klişenin dibine kadar iniyor; Mısır Paşası'nı Nasrettin Hoca prototipinde görüyoruz mesela.

Bunda herhangi bir sakınca olmayabilir belki, ancak başka bazı tarihi gerçekler tahrif edilerek veriliyor ki, özellikle çocuklara hitap eden bir filmde böylesine doğru olmayan -çizgi film de olsa- ekimler, bir takım sıkıntılara neden olabilir.

İşgalci olan Fransa değil de, Türklermiş, Fransızlar kurtarıcı olarak gelmiş gibi anlatılıyor filmde. Bahsedilen zaman dilimi, İskenderiye'nin Osmanlı'nın bir ili olduğu dönem. Kendi şehrini korsanlar ile kuşatan bir ülke olarak Osmanlı hiç de sahici durmuyor açıkçası.

Neyse ki çok sürmüyor bu fasıl, tekrar eski matematiğine geri dönüyor ama filmin tutarlılığına ciddi bir çizik atıyor bu durum. Burada da Budizm'e şöyle bir uğrayıp yola devam ediyoruz. Geyik reenkarnasyon geçirip, Alpler'de kelebek olarak geri dönüyor.

Çizgi de olsa hiç kan göstermemesi önemli bence.

Bir takdir edilecek yön ise, Kraliyete bakış açısı. Irkçı ve kibirden patlayacak burjuvaya bir çizi film formunda yapılabilecek en sert eleştiriyi yapıyor Zürafa. Mizahın keskin diliyle yapıyor bunu. Bunu gördükten sonra Osmanlı'yı hırsız ve köle tacirleriyle ortak korsan gibi çizdiği için fazla kızamıyoruz belki ama, nihayetinde animasyon da olsa tarihsel bir hikaye anlatıyor Zürafa.

Stilizasyonu, estetik tercihleri, müziği ve anlatımıyla şüphesiz güzel bir film, keşke içeriği için de aynı şeyi söyleyebilseydim. Çocuklarınıza izletecekseniz, 'bir miktar tarih anlattıktan sonra yapın' derim.

Kişisel menkıbe (4): Bir top hikayesi

1970’lerin tam ortası...

Bahçelievler’de oturuyoruz. Üç katlı, tavanı yüksek, önünde orta boy, arkasında armut ve kiraz ağaçlarının süslediği kocaman bir bahçenin olduğu bir bina. Doğal oyun parkımız. Şehir küçük, epey hem de. Akaba çıkışında tabelada, ‘Nüfus: 133 Bin’ yazıyor.

Buraya Şehitlik’ten taşınmışız...

İpekyol’u yeni yapmışlar. Onla ilgili menkıbemi okumak isteyenler şuradan bakabilir. Yolun öte yanında, doğum hastanesiyle yol arasında bir arazi var. Öyle böyle değil, ferah feza bir alan. Gençler top oynuyor, biz çocuklar ise evden bir kovaya su doldurup içine bir kalıp buz atarak saha kenarına gidiyoruz o dönemde.

Bardağı bilmem kaç kuruş...

Terli bir topçu geliyor, bardağı boş verip kovayı tepesine dikiyor. Ağlamaklıyım. Cebinden çıkarıp (galiba) 2,5 Lira veriyor. Toptan satış hoşuma gidiyor ve arkadaşları maça çağırıyor genci; ‘Mahmut gel hadi.’ Adının Mahmut Tuncer olduğunu çok sonra öğreniyorum.

Bahçelievler biraz çarpık, biraz modern, en çok da yüksek. Her taraf çok katlı bina, birinin adı Gökdelen!..

İsmi Bahçelievler ama artık bahçeli ev kalmamış gibi. Birkaç bahçeli istisna binadan biri de bizimkisi; Acar Apartmanı. Sağımızdaki bina Özen apartmanı... Çok yakında bir bayan berber var; Kuaför Esin… Bayan kuaförü, yaşım küçük, yani müsait olduğu halde içini hiç görmedim kuaförün. Hemen yanında boş bir arsa. Yıllar sonra üzerine devasa bir beton yapı oturttular, her arsanın kaderini yaşadı anlayacağınız… Bu arsayı kaydedin bir kenara…

Televizyon filan yok ya da yeni yeni yaygınlaşmaya başlamış. En azından ‘paket yayın’ olduğunu hatırlıyorum mesela. Futbol ortak ilgi alanı. Şehrin takımı, yani Urfaspor –galiba- üçüncü ligde. Vefaspor maçına götürdüğünü hatırlıyorum babamın. İki de minik cep dürbünü getirmişti İstanbul’dan, sahanın istediğimiz yerine anında zoom-in yapmanın ayrıcalığı. Emin değilim ama spor-toto filan da -ya yoktu ya da haberim- yoktu o dönem sanırım. Tribünde büyük bahislerin döndüğü kalmış zihnimin bir köşesinde.

Ve bir takım isimler...

Sadullah mesela, sonra Muammer, upuzun boylu, orta saha… Kalede Hüsnü var. (O zaman ne anlama geldiğini bilmiyorum) Dadaş Nurcan var sonra. Felaket bir şey. Turhan var bir de. Ben onu yıllarca ‘Turan’ olarak biliyorum. Komşumuz Kuaför Esin’in kocası. Sonradan yine aynı memleketten çıkan G. Saray’lı Suat’a benzetip dururdum nedense.

Çocukluğumun efsane takımı. Turhan Hoca oturanlardan sol baştaki. Zemine dikkat, yeryüzünde başka hiç bir yerde bulunamayacak cinsten bir malzeme.  

Derken bir teknik direktör geldi; İlker Tolon. Yan binamız Özen apartmanının son katına taşındılar. Hayatımda ilk kez ‘39’ plaka bir araba gördüm. Lüleburgaz’dan gelmişler. Bir de kardeşi var futbolcu;  Naci. Onu da getirmiş.‘Frikikçi’ Naci. Ceza sahası yakınlarında faul oldu mu affı yoktu. İlker Hoca’nın benim yaşımda bir oğlu var; Hikmet. Bir de küçük kız kardeşi var. Hayatımda bir ilk daha, ilk kez elektrogitar görüyorum Hikmet’lerin evinde. Fişe takılı olmayınca ses çıkmıyor, garip!

Barış Manço’nun ‘Nick The Chopper’ını ezbere biliyor Hikmet’in kardeşi, garip!

Onların gitarı beni hayran bırakıyor, bizim arka bahçedeki köpek de Hikmet’i. İkisi arasında mekik dokuyoruz gün boyu. Sonra Urfaspor’un antrenman ve maçlarına gidiyoruz. Arkadaşım hocanın oğlu ya, torpilliyim artık. Yok, şimdi hatırladım; televizyon var evimizde ve Vikingler var, zira Naci antrenmanda eğlenceli bir adam. ‘Haydi Yallah hop hop hop’ diye Vikingler çizgi dizisinin şarkısıyla ısınıyor.

Şehir stadyumunun zemini bir acayip…

Yıllar sonra orada oyuncu olarak oynamak imkanı da buldum, ondan söylüyorum. Her maç öncesi itfaiye kamyonu suluyor ama ‘jilet’ gibi bir zemin. Kumun hangi çeşidi böyledir hala aklım ermez. Kayarak yere düşen bir oyuncunun derisi soyuluyor istisnasız. Hikmet’in gelişiyle ayrıcalıklı statüsündeyim. Daha önceleri stat çevresine gidip, son 10 dakikada açılan kapıdan girerek, tel örgüler arasında maçı izleme imkanı bulan ben, bazı zamanlar yedek kulübesinden maç izleyebiliyorum.

Tribünler inanılmaz renkli. Bir yandan Urfaspor maçı izlenirken, diğer yandan radyodan 1. Lig maçları dinleniyor.

Şimdiki gibi değil, iki top var, kimi zaman tek. Stadın duvarları yüksek değil, bazen ‘Arap sallama’ vuruyor topçular ve hop arkadaki Bamyasuyu’na uçuyor top. Yedek top giriyor devreye, o da caddeye kaçınca, hakem maçı durdurup topu bekliyor tüm stadyum.

Hikmet’lerin oturduğu binanın alt katında Yusuf oturuyor. Tüm muhabbetlerimiz, ‘Müfit Dayı’ üzerine Yusuf’la. ‘Müfit Dayım şöyle, Müfit Dayım böyle vs.’ G. Saray’da forma giyen Müfit Erkasap’ın yeğeni Yusuf. Daha yaşımız, Öğretmenler Apartmanının aşağısındaki boş arazide ‘mahle maçı’ yapmaya müsait değil.

Turhan Erdem, babamla tanıştığı için biliyor beni. Bazen gururumu okşama için, ‘geç kaleye şut atayım’ diyor. İnanılmaz derecede gururlanıp kaleye geçiyorum. Kendimi yerlere atıyorum topu tutmak için. Top dediğim, ‘meşin’ futbol topu değil, ‘plastik’ bile değil bildiğimiz ‘naylon’ (Biz 'laylon' diyoruz bittabi) top.

Bir süre sonra, mahallenin gençlerinin, ağabeylerimizin yukarıda bahsettiğim arsada düzenli olarak antrenman yaptıklarını görüyoruz. Arsayı çevreleyen boy hizasındaki duvara tırmanıp izliyoruz. Turhan, mahallenin gençlerine futbol öğretiyor. Derme çatma da olsa, bir akademi gibi oluyor burası. Sonradan resmileşiyor ve kulüp olarak amatör kümede mücadeleye başlıyor bu arsanın topçuları. İsmi de çok fiyakalı; Doğan Yıldız 75.

Yaman topçuları var...

Bir Haluk var mesela enteresan. Türkiye penaltı yarışmasında üçüncü oluyor bir süre sonra. Birincinin ismi ise Tanju Çolak! Bir gün duvarın üzerinde gariban şekilde otururken, gençlerden biri yaradana sığınıp abanıyor topa, suratımın tam ortasına geliyor ve ters takla atarak duvardan aşağı düşüyorum. Turan Hoca gelip teselli ediyor, kanayan burnumu temizliyor ve ‘hadi geç kaleye’ diyor ve ekliyor, ‘Sert vurmayın kaleci küçük!’

Okul takımında da, amatör takımda da 8 numara giyiyorum. Olmazsa olmazım. 

Doğan yıldız 75 mahalli spora damgasını vuruyor adeta. Sadece futbol branşında değil, basketbol ve voleybolda da takım kuruyor. Boydan ve yaştan kaybediyoruz lisans almak için. Ama Turan Hoca’nın sözü var babama, bir gün gelecek bana lisans çıkaracak!

O sene acayipti. Şampiyon oldu takım. 2. Lige çıktı sanırım. Memlekette bahar havası ile beraber değişimler de yaşanıyor maalesef.

Karışıyor ülke, siyasetçilerin asabi açıklamalar bugünkü kadar olmasa da fena. Okullarda kavgalar başlıyor, ‘sağ-sol’ çatışması giderek şiddetleniyor bir yandan.

Turhan Erdem hoca jübile yapıyor sonra, Esin ablanın dükkanını yıkıp, yerine bina yapıyorlar. Başka yerde daha büyük bir kuaför açıyor çok uzak değil ama; Kütüphaneye giderken solda, Cengiz Topel İlkokulunun sol çapraz karşısında! Bilmiyorum aslen memleketleri neresi ama gitmiyor Urfa’dan. Stada yakın bir yerde spor malzemeleri dükkanı açıyor Turan. Ve kopuyorum Hoca’dan.

Yıllar geçiyor tabi...

Fiziksel olarak da gelişiyorum, Meslek Lisesi’ne başlamadan önce kapalı spor salonunun arkasındaki spor alanını keşfediyoruz. 4 pota ve zemini beton alanda. Ama top yok. Sabahları gidip topu olanların gelmesini bekliyoruz. Sonra da bizi seçip bir takıma alırlar diye. Akabinde tek pota maç. Arkadaş ediniyoruz epeyce. Sıcak yaz günlerinde burada geçiyor günlerimiz. Bitişikteki çay bahçesinin bekçisi su vermekten bıkmış bize.

Bir ayrıntı; çay bahçesi de enteresan, ismi; Emirgan. Parası olanlar, saatlerce top oynayıp, ter akıttıktan sonra buz gibi ‘Şehir’ gazozlarına saldırıyor. İradesiz paralılar ise hem oynayıp, hem kenara yanaşan ‘frigocu’lardan aldıkları 'eskimo'yu yalıyor. 'Portalin' belli bir sınıfa ait içecek gibi. En büyük özellik ise şu; kapağı açıldığı andan itibaren şişenin boğazına doğru havanın temas ettiği asitli içecek birden buzlanmaya başlıyor ve ilk yudum ‘karlamaç’ olarak geliyor ağızlara.

Liseye basketbolsever olarak başlıyorum. Sanat Okulu’nun bahçesinde toprak zeminli iki basketbol sahası var. Ama basket topumuz yok. Plastik top da bir yere kadar zevk veriyor. Bir gün pırıl pırıl bir çocuk geliyor yanımıza, elindeki filede gıcır bir basketbol topu: Voit. ‘Mahmut Tacir’in oğluyum’ diyor tanışırken, yanılmıyorsam ismi Emre bu delikanlının. Mahmut Tacir; bir marka sağlık sektöründe. Urfa’nın en iyi doktoru olarak biliniyor. Emre bizden epeyce küçük ama spor meraklısı. Onun topuyla oynuyoruz hafta sonu. Sonra gelmemeye başlıyor nedense ve hayatımızın ilk ciddi kararını alıyoruz, ortaklaşa bir basketbol topu almak.

Hayallerimizi süsleyen bu salon yok artık! 

Para biriktiriyoruz haftalarca. 5 kişiyiz, herkes bir miktar veriyor ve üç kişi basket topu almak üzere Turan Hoca’nın dükkanına gidiyoruz. Paramız yeterli gelmiyor, müthiş üzgünüz. Turan Hoca, beni göstererek, ‘bu arkadaş kefil olursa kalanını sonra verirsiniz’ diyerek topu uzatıyor bize. Sadece mutlu değilim, aynı zamanda tepenin kralıyım da!

Ve o basket topu, benim gibi pek çok gencin tek meşgalesi oluyor. ‘Kapalı’nın arkası ve okulun bahçesi meskenimiz. Beyaz Gölge var ekranlarda, etkisinde kalmışız, kolay mı? Her uzuna ‘Kuliç’ lakabı takıyoruz mesela… Kötüler ‘Falkonetti’ ama o başka diziden.

Amatör lisans çıkarıyorum ama Doğan yıldız 75’den değil. Okul takımındayım da. Ne ki, yerel amirler pek sıcak değil amatör sporlara. Soyunma odalarını açmıyorlar mesela, ‘evde duş alın, kirleniyor buralar’ diyorlar. İki takıma tek soyunma odası veriyorlar bazen lütuf olarak. Hayatımda ilk kez, ‘fileli’ potaya basket atmanın tarifsiz zevkini yaşıyorum. Amatör maçlar, hakemler, seyirciler bambaşka bir yazı konusu. Kapalı Spor Salonu ile duygusal bir bağımız oluşuyor doğal olarak. Çok sonra yıkıldığını öğrenince içimde bir şeylerin burulduğunu hissediyorum.

Zemininin yenileme çalışmalarını hatırlıyorum. Vernik mi, cila mı neyse, o kadar fazla dökülmüş ki, çıkılan ilk maçta basketbol değil buz pateni yapıyoruz. Ayakta durmak mümkün değil. İsmini hatırlamadığım Urfa Lisesi’nden bir hoca (O dönem Doğan yıldız 75’te oynuyor) akıl ediyor ve çoraplar çıkarılıp ayakkabıların üzerine giyiliyor. Çoraplar kaymayı engelliyor ve o akşam kimse sakatlanmadan maçlar tamamlanıyor. 

Okulumun toprak sahasının, halı saha yapıldığını görüyorum sonraki gidişlerimde, galiba kapalı salon yapınca ihtiyaç kalmamış. Turan Hoca’nın spor dükkanını da göremiyorum, açıkçası borcumuzu ödeyip ödemediğimizi de tam hatırlamıyorum. Bir helallik, bir de teşekkür borcum var Turhan Erdem’e. Bana, spora, memleketime çoğu kişinin farkında olmadığı katkılarından dolayı…

Şimdilerde düşünüyorum da, kent sportif olarak yitirdiği bir ruhu arıyor. Geçmişin tozlu çekmecelerinde, bir yerlerde olan ruhu; fedakarlık, dostluk, kardeşlik ruhu. Aslında orada duruyor ama pek göremiyorlar sanırım. Turhan Hoca’nın gençlere yaklaşımında, beş arkadaşın bir araya gelip top alışında… Hayat işte…

Oscar’ın belgeselleri

Film yarışmalarında bazı dallar vardır, çok fazla dikkat edilmez. Popüler değildir zira. Belgesel türü de bunlardan biri ne yazık ki. Ancak işin değerini bilenler, Akademi Ödülleri’ni özellikle de kısa ve belgesel türündeki adayları için beklerler. Zira, ‘celebrity’ sentetikliği yoktur bu alanlarda. Emek ve gerçek vardır. Bir de ağır politik entrikalar. Bu seneki Oscar Belgesel adayları bu anlamda tam bir örnek liste oluşturuyor. Epey renkli aday tablosunda en dikkat çeken filmlerden biri, İsrail’in MİT’i sayılan Shin Bet’in katı propagandasını yapan The Gatekeepers. İsminden de aşağı yukarı anlaşılıyor ne olduğu. Bir diğeri ise, geçtiğimiz çağın ‘bela’sı olarak kabul edilen AIDS vakasının başına giderek, mücadelesini anlatan How to Survive a Plague… Bir de trajik bir insan öyküsü var adaylar arasında: Searching for Sugar Man. Asıl adı Sixto Diaz Rodrigez olan ve 70’lerin başında iki albüm çıkaran müzisyenin intihara gidiş hikayesini fondaki toplumsal gelişmelerle veriyor belgesel. Ancak biz bu hafta iki önemli başka belgeseli inceleyeceğiz.

Kirby Dick ismi kamuoyumuza biraz yabancıdır. 1986 yılında bir Amerikan belgesel dizisinde yaptığı tek bölümlük yönetmenlik neticesinde işin tadını almış ve hayat felsefesi olan ‘şiddet karşıtlığı’ ile bunu birleştirip, birbirinden fena işlere imza atmış bir sinemacı. Denebilir ki, ahir ömrünü Amerika’daki ‘cinsel istismar’ ve ‘şiddet’ üzerine vakfetmiş bir inatçı adamdır Kirby Dick. Bu inatçılığı ona 2004 yılında Twist of Faith isimli filmiyle Oscar adaylığı getirmişti.

Bu yılki Oscar’larda ise çok daha sert bir belgesel ile yine aday listesinde: The Invisible War. İsminde de anlaşılacağı üzere, Amerikan ordusundaki üzeri örtülmeye çalışılan rezillikleri ele alıyor Dick. Dolayısıyla izlenmesi zor olduğu kadar rahatsız edici de. Bu zorluk ve rahatsız edicilik sadece içerikten kaynaklanmıyor, bir belgesele göre kat be kat fazla röportaj var Görünmez Savaş’ta.

Tüm cesaretlerini toplayıp açık kimlikleriyle kamera karşısına geçen kadınıyla erkeğiyle kurbanlar yaşadıklarını tüm çıplaklığıyla aktarıyor seyirciye. Dünyaya kan kusturan modern ordunun halısını kaldırıyor ve altındakileri gösteriveriyor.

Film, kadın askerlerin ABD ordusuna ilk kez kabul edilişlerinin açıklandığı dönemden görüntülerle başlıyor belgesel. Geçmişte yaşanmış tacizler ve kapanmış davalar ile beraber hala devam eden davalara ve verilen mücadelelere şahit oluyoruz.

Searching for Sugar Man

Çarpıcı rakamlar da var filmde. Belgesel, ABD ordusunun kuruluşundan bu yana 500.000 taciz vakası olduğunun tahmin edildiğinin fakat bunlardan yalnızca 3230'unun kurbanlar tarafından bildirildiğinin altını çiziyor. Tecavüzcülerin %15'inin orduya girmeden önce tecavüz suçuyla yargılandığını, bunun ise normal popülasyondaki tecavüzcü oranının iki katına tekabül ettiğini öğreniyoruz.

En çarpıcı bölüm ise, bütün bu melanetin üzerinin örtülmesinin neredeyse kurumsal bir reflekse dönüştüğüne şahit olmak.  Tüm bu taciz ve tecavüz vakalarının üstlerinin nasıl örtüldüğünün, ordunun kendi saygınlığını ve üst düzey elemanlarını korumak için nasıl şekilden şekle büründüğünün, hatta ve hatta bürünmek zorunda kalmayıp hiçbir açıklama yapmadan olaylardan nasıl sıyrılabilme hakkının olduğunun açıklandığı bir belgesel The Invisible War.

Yetmiyor, çuvala sığmayan mızrak ordu dışına taşıyor ve siyaset heç de sıkılmadan, bir üst yorgan örüyor bu rezilliklere, sıkı sıkıya kapatıyor her şeyi.

Hiç de yabancı değil gibi…

Sundance Film Festivali'nde gösterilip seyirci ödülünü kucakladıktan sonra gündeme bomba gibi düşmüştü The Invisible War.

Bir ‘Direniş’ belgeseli 5 Broken Cameras – 5 Kırık kamera. Batı Şeria’nın küçük bir köyünde yaşayan Emad Burnat’ın dördüncü çocuğunun doğumuyla açılıyor. Aslında hiç de yabancı olmadığımız bir gerçek hikaye bu; İsrail askerlerinin işgal ve Filistinli köylüleri bezdirme taktikleri.

Gecenin bir vakti kapılar hır ve hızla vurulup, insanlar evlerinden atılmak isteniyor, gerekçe malum; buralar İsrail toprağı! Direniyor köylüler elbette. Silaha karşı öfke ve kararlılığın, hayata karşı ölümün duruşu bu. Büyük siyasi sinsilikler, asimilasyon ve soykırım politikalarının uygulanışının örneklerini izliyoruz sonra.

Gaz bombaları, gece baskınları, gözaltılar, işkenceler, yaralanma ve katledilmeler… Buna karşı duran muazzam bir sivil direniş ve akan hayat. Belgesel inceden bir olumlu İsrail örneğiyle, tersten vurur gibi görünse de, her şey gerçek.

Filistin köyüne, direnişe destek için gelenleri görüyoruz belgeselde. Bunların arasında bizzat İsrailliler de var. Ve bu direniş esnasında bir İsrailli öldürülüyor, ailesinin aldığı yüksek tazminatı görüyoruz. Bunun kontrastı olarak, katledilen bir Filistinlinin geride bıraktığı perişan ve yoksul aile…

Katıldığı pek çok festivalde övgü alan, işgal altındaki hayatları doğrudan perdeye yansıtan belgeselin yürüyüşü devam ediyor ve Filistin hala direniyor!

Oscar’ın 'kısa'ları (1): Buzkashi Boys

Buzkashi; Orta Asya'da Afganistan, Kırgızistan ve Tacikistan'da at sırtında takım halinde oynanan Polo benzeri bir spor. At üzerindeki sporcular, başı kesilmiş keçi ölüsünü, rakiplerine vermeden, yardımlaşma ile belli bir hedefe kadar taşımak zorunda. Güç, çeviklik, cesaret ve yardımlaşma gerektiren keçi kapma yarışı, yüzyıllardır Orta Asya bozkırlarında oynanıyor.

Film isminden de anlaşılacağı üzere bu spor çerçevesinde iki iyi arkadaşın (Rafi ve Ahmed) hikayesini anlatıyor. Bunlardan biri, demircinin oğlu, diğeri karizmatik bir sokak çocuğu. Savaşın paramparça ettiği hayatların tam göbeğinde, kendi küçük dünyalarında yaşayan ama hayalleri büyük olan iki küçük yürek.

 Son dönemde dünyanın en tekinsiz şehirlerinden sayılan, karla kaplı Kabil’den, haber bültenlerine, acı, kan ve gözyaşıyla gelen bir coğrafyadan, savaşın dışında basit ama gerçekçi bir hikaye Buzkashi Boys…

Filmin önemli bir özelliği var. Bir süreden beri internetten hizmet veren Kickstarter isimli platformun filmi olması. Bu platform mütevazı bir adım olarak kuruldu ama bugüne kadar binlerce sanat çalışmasına kaynaklık etti. Oscar’ın bu yıl ki kısa film adaylarında üç tane Kickstarter projesi var.

 Aday gösterilenler arasında bulunan ‘Innocente’, ‘Kings Point’ ve ‘Buzkashi Boys’ filmlerinin ortak noktası üçünün de finansörünün Kickstarter olması.

3 film Kickstarter’da 558 destekçiyle 90 bin dolar topladı. ‘Innocente’ ve ‘Kings Point’ en iyi kısa belgesel, ‘Buzkashi Boys’ ise en iyi kısa film dalında Oscar’a aday gösterildi.

Bu üç yeni filmle birlikte Kickstarter kaynaklı Oscar adaylarının sayısı altıya çıktı. Daha önce ‘Incident in New Baghdad’, ‘Sun Come Up’ ve ‘The Barber of Birmingham’ filmleri de aday olmuştu. Ancak aralarında henüz Oscar kazanan olmadı.

Filmlerine bütçe oluşturmak için Kickstarter’ı kullanan sanatçılar, topladıkları para karşılığında destekçilerine filmin bir kopyasını veya özel gösterim bileti hediye ediyorlar.

Kickstarter, bugüne kadar yaklaşık 892 bin destekçiyle 103 milyon dolar toplayarak 8 binden fazla film, belgesel ve video projesinin yapımcılarını destekledi. Filmin jeneriği ve sitesinde, ne kadar katkıda bulundukları önemsenmeksizin, tüm destekçilerin isim listesi yer alıyor.

Film ile ilgili ayrıntılı bilgi

Oscar’ın kısa adaylarının listesi

Güzelliğini hatırlatmak isterdim, aynalardan evvel

Tiyatrocudur Yılmaz Erdoğan, şairdir, oyuncudur, komedyendir vs. Film çekti bir kaç tane bu sebeple de yönetmendir elbette. Kelebeğin Rüyası, Erdoğan'ın son filmi.

Yaşanmış bir hikayeden yola çıkılarak yazılan bir dönem öyküsü Kelebeğin rüyası; 40'lı yılların başında Zonguldak'ta yaşayan iki talihsiz genç şairin dokunaklı hikayesi var filmde.

Neşeli Hayat'ı kısmen ayırarak söyleyebiliriz ki, Erdoğan'ın önceki filmleri bir tür 'perde parodisi'ydi. Yılmaz Erdoğan kelebeğin rüyası ile sinemacı olduğunu gösteriyor artık. Rengiyle, dokusuyla, öyküsüyle... Fragmanına bakınca farklı ve güçlü bir filmle karşı karşıya olduğumuz hissini ediniyoruz. Her ne kadar biraz Amerikan tarzı olmuşsa da... Bahtı açık olsun.

Film, 22 Şubat'ta vizyona girecek.

İnternet sitesi ise şurası.

Gidişat hiçliğedir!

Yavuz Tuğrul’un Gönül Yarası filminde beni yüreğimden vuran bir cümle vardı: ‘Hepimiz hayallerimizin kurbanıyız!’ Hepi topu 6 dakikalık, diyalogsuz bir kısa film olan El Empleo - İstihdam ise bize hepimizin sahip olduklarımızın kölesi olduğunu haykırıyor. Hem de öyle böyle değil; sakince, usul usul akarak.

2008 yapımı animasyon filmi adeta modern bir menkıbe gibi anlatıyor derdini. Film, en mütevazısından en devasasına kadar tüm yaşamların büyük bir sistemin çarkından ibaret olduğunu çarpıcı bir şekilde ele alıyor ve can yakan bir finalle bitiriyor.

Aslında en kestirmesinden özetleyecek olursak, hiçliğe gidişin hikayesi El Empleo. Modernizmin insanı nasıl hiçleştirdiğini, hislerini felç ederek sıradan birer aparata dönüştürdüğünü anlatıyor. Bu anlamda sıkı bir ‘Dönüşüm’ filmi aynı zamanda. (Kafka’ya selam olsun)

Hikaye çok basit aslında; bir adam uykudan uyanıp işe gidiyor ama önce anlam veremediğimiz görüntüler eşliğinde izliyoruz olup biteni. 6 dakikanın sonunda ise, ‘Vay be’ dedirtmeyi başarıyor yönetmen Santiago Grasso. Hepi topu iki kısa filmi var yönetmenin. Zaten marifet film ve tekniğinden ziyade metinde. Bunun da altında Patricio Plaza’nın imzası var. Fikir de ondan çıkmış, metin de…

Tuhaf olan şey ise şu; kahramanımız uyandığı andan itibaren sağı/solu, dört yanı insanlarla dolu olduğu halde fena halde bir mutlak yalnızlık yaşıyor. Ve bu yalnızlığın getirdiği dumur olma durumu. Sayıların hiçbir anlam ifade etmediği, zamanın ise sadece ‘zamanlama’ bağlamında bir değer ifade ettiği dünyadan bahsediyor kısa film. Gidişat hakkında derin kaygıları çizgiye dökerek, kocaman bir balyoz ile tepemize iniyor; gidişat hiçliğedir!

Not: Filmin yüksek çözünürlüklü izleme seçeneği var. 

Dalgakıran

“Sıradan anları hatıralardan ayıran bir şey yoktur. Ne zaman ki, o anların açtığı yaralar sızlar, hatıra değeri kazanırlar.” 3. Dünya Savaşı yaşandıktan sonra Paris’teyiz. Dünyanın büyük bir bölümü gibi, burası da neredeyse harabe bir şehirdir artık. İnsanlar, yer altında; kanalizasyonlarda zorluk içinde yaşamakta ve mevcut duruma çözüm aramaktadır. Derken bir umut ışığı belirir; zamanda ileri/geri gidip savaşın yaşanmasını engellemek mümkün gibi görünmektedir. İleri yollayıp gelişen teknolojiyle beraber yardım alınması, geriye gidilip de savaşı engellemenin fırsatı için bir boşluk aranmaktadır. Anıları bu işe müsait bir gönüllü bulunur ve yollanır. 

Gerçekten de, 3. Dünya Savaşı öncesinde dünya harika bir yer gibi görünmektedir. Ancak bir pürüz ortaya çıkar, insanlığın kaderini değiştirecek olan adam, kendini kaderinin akışına bırakır; aşık olur ve savaşı engelleyemez. Ben hikayeyi zaman çizelgesinde bir noktadan itibaren düz anlatıyorum, film öyle değil. 

 

12 Maymun - Twelve Monkeys filmine de kaynaklık eden La jetée, (Dalgakıran) sadece sıra dışı konusuyla değil, biçimselliğiyle de çok farklı. 1962 yapımı Chris Marker'ın (Aslında kendisi usta bir fotoğrafçıdır) kısa film çalışması, siyah beyaz, hareketsiz sahnelerden, yani fotoğraflardan oluşuyor. Aslında bunun sebebi teknik zorunluluk ya da tercih değil, insan anılarından alınan anlık karelerin uç uca eklenme amacı. 28 dakikalık bu sıra dışı çalışmada bir süre sonra filmin donuk karelerden oluştuğu hissini unutuyor insan ve anlatılanın akışına kapılıyor.

Bir tür foto-roman diyebileceğimiz La jetée, kısa film dalında Prix Jean Vigo ödülüne layık görülmüştü. Ayrıca 'tüm zamanların en iyi yolculuk filmi' olarak da adlandırılır. Sıra dışı bir post-apokaliptik başyapıtı izleyeceksiniz. Son bir not; filmi izlerken yapım yılını aklınızdan çıkarmayınız!

Film hakkında bilgi şurada.

Tema müziği

Hey, burdayım!

Son derece düzgün bir hayatı olan Henry, ailesinden ayrı bekar olarak yaşayan titiz bir gençtir. Bir akşam temizlik yaparken televizyonda parazitler belirir, pencereye giden Henry, benzersiz bir gök olayına şahit olur. Ancak bu olayın hayatını kökünden değiştireceğinden habersizdir.

2008 yapımı olan Skhizein, bugüne kadar yapılan kısa filmler içerisinde çok istisnai bir yere sahip, Yönetmenliğini Jérémy Clapin’in yaptığı kısa film pek çok festivalde ödül ve övgüler aldı. Yaklaşık 13 dakikalık Fransız yapımı bu şaheserde, göktaşı kazasına uğrayıp,  bedeniyle 91 cm uzaklığa düşen Henry’nin hikâyesi var.

Film, insanın yıllar boyu emek vererek kurduğu düzenin, bir algı bozukluğuyla birkaç santim ötelenince nasıl bir kaosa döndüğünü şahane anlatıyor.

Skhizein, insanoğlunun mekan ve eşya ile kurduğu ilişkiyi sorgulatan bir başyapıt. 

İzleyin, katılacaksınız. 

Filmin imdb sayfası

Çitlenbik Düşler Diyarı’nda

Okurlarım hatırlarlar mı bilmem ama bir Çitlenbik (‘m’ ile değil) vardı Türk sinemasında vaktiyle. Bilumum ‘cik’li filmlerde (Sezercik, Ayşecik, Yumurcak vs) görürdük onu. Katıksız bir protogonist, iflah olmaz bir yardımseverdi ve küçük kahramana gelen kötülük önce ona uğrardı. Ele avuca sığmayan Çitlenbik, bir keresinde kocaman eşeği Sezercik ile beraber eve sokmuştu da üvey babasından hakaret ve zılgıt yemişti.

Vizyona giren sıra dışı film Düşler Diyarı - Beasts Of The Southern Wild’in kahramanı Hushpuppy’i görünce aklıma Çitlenbik geldi. Filmin esas kahramanı küçük bir kız. Ki bu 6 yaşındaki Hushpupy (Çevirmenler ismin karşılığı olarak ‘cimcime’yi uygun bulmuşlar ama bana ‘havkuçu’ daha iyi gibi geldi) kocaman filmi neredeyse tek başına sürüklüyor. Hem de sadece oyunla değil, aynı zamanda sesiyle.

Düşler Diyarı, Lucy Alibar’ın bir oyunundan sinemaya uyarlanmış. Senaryoyu ise yönetmen Benh Zeitlin, Alibar ile birlikte kaleme almış. Oyunu bilmiyorum ama filmi çekerken, yazılı metinden epey sapıldığı yazılıp çizildi vaktiyle.

Filmin hikayesini yazarak ilerleyelim de, neden bahsettiğimiz biraz daha belirginleşsin: İnsanoğlu tabiatın fabrika ayarlarını bozdukça bozmuş, dengesizlik küre-i Arz’ı kıyametin kıyısına kadar getirmiştir. Altı yaşındaki Hushpuppy, Louisiana'daki bentlerin güneyinde neredeyse ‘Mezbelelik’ denebilecek bir yerde ailesi ve kendileri gibi olanlarla perişan bir yaşam sürmektedir. Onu yaklaşan kıyamet gününe hazırlayan babası Wink esrarengiz bir hastalığa yakalandığında, dengeler artık tamamen bozulmaya başlamıştır. Mevsimler arası ısı farkları uçuruma dönüşür, havalar ısınır, buzullar erir ve tarih öncesi yaratıklardan oluşan bir ordu donmuş mezarlarından kalkar. Kahramanımız Hushpuppy'nin (Ki bütün hikayeyi onun anlatımıyla takip ederiz) dünyanın bir ucuna gidip annesini bulması ve dünyayı fabrika ayarlarına geri getirmesi gerekmektedir.

Aslında post-apokaliptik bir tablo değil bize sunulan. Son derece gerçekçi ve güncel tablolar ile başlar hikaye. Ne ki bir Yeşilçam melodram iyimserliğinde de değil elbette. Ne batılı kadar sert, ne doğulu kadar umutlu, ortalarda bir yerlerde dolaşıyor Düşler Diyarı. Kurguladığı kendi his dünyasında, rasyonel bir akıbete koşar adım giden insanlık için minik bir tahlisiye simidi gibi adeta.

Biz başrol oyuncusu için küçük diyoruz ama Düşler Diyarı’nın yönetmeni de henüz 30 yaşında ve üç kısa filmden sonra çektiği ilk uzun metrajı Düşler Diyarı. Ve kabul etmek lazım ki, son derece etkileyici bir giriş yapıyor profesyonel aleme. Bir kere, son derece riskli bir alanda kamera oynatıyor Benh Zeitlin. Gerçeklik ile fantastik dünya arasında o kadar kıvrak hareket ediyor ki, herhangi bir noktada biraz tökezlese film çökecekti belki de. Bu etkileyici başarı mebzul miktarda ödül getirdi kendisine ve filmine. Oscar’ın da en şaşırtan adaylarından biri oldu. Şu ana kadar uluslar arası 35 ciddi ödülü olan film 4 dalda da Oscar adayı, ki bu dalların arasında yönetmenlik ve senaryo adaylığı da var. Gerçekten büyük başarı anlayacağınız.

 İsterseniz farklı bir masal, deyin, isterseniz hafif dozajlı bir anti-ütopya. Fark etmiyor, Düşler Diyarı, kendine açtığı yeni ve sulu bir arazide emin adımlarla ilerletiyor öyküyü.

Düşler Diyarı, etkileyici anlatımı güçlü bir sinematografi ile destekliyor. Bu tür filmlerde alışık olmadığımız derecede diri bir ‘cut’ kurguya sahip. Tabiat resimlerinde ise, öyle aman aman bir ‘editing’ yok, neyse o! Bu tercih de filmi inandırıcı ve gerçeklik ile sürekli temas halinde kılıyor. İşin künhüne vakıf olmayan bir izleyicinin ‘bu ne acemilik’ hissine kapılma riski de var elbette.

Henüz 8 yaşında ve ilk filminde Oscar’a aday gösterilen ‘bıcırık’ Quvenzhane Wallis, sırtına yüklenen devasa ağırlığı şaşırtıcı bir şekilde taşıyor. Düşler Diyarı, neredeyse tek başına küçük kızın omzunda ilerliyor. Üstelik sadece ‘dozunda’ verdiği oyun değil, sesini de çok iyi kullanıyor film. Küçük yüreğe konuşlanmış büyük duyguları ‘voiceover’ ile geçirirken, bazı anlarda öyle üst noktalara ulaşıyor ki, etkilenememek mümkün değil.

Film, öyküsünü kıyametin kıyısından, yani sonun başlangıcına dair düşük desibelli ayak seslerinden alıyor ve şaşırtıcı derecede derinleştiriyor kendini. Sonunda bir bakıyorsunuz ki, enteresan bir döngü olmuş ve başlangıca gelinmiş bir şekilde. Ciddi söylüyorum, sinemada her babayiğide nasip olmayacak bir kabiliyettir bu. Bu manada bildik ‘kıyamet konsept’lerinin epey üzerinden geçiyor.

Hele hele yaban domuzlarıyla karşılaştığı bir sahne var ki, akıldan kolay çıkacak türden değil.

Filmin müzikleri için belki haklı eleştiriler gelebilir. Ama ben çok beğendim.

Düşler Diyarı, başlarda seyirciyi epey mesafeli tutuyor kendine. Ancak küçük onuncu Wallis in olağanüstü performansı ve yüreklere işleyen sesi, bir süre sonra farkında olmadan sarıyor sizi. Ve belki de farkında olmuyoruz ama soğuk ve sert olan dil, epeyce ısınıyor, yumuşuyor pelte kıvamına geliyor. O andan itibaren tadından yenmiyor film.

Yılın en iyi filmlerinden olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.